Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV

Doel en definitie van een regionale volksgezondheidsrapportage

Een regionale volksgezondheidsrapportage geeft inzicht in de regionale volksgezondheid op hoofdlijnen en bevat een integrale analyse van de regionale gezondheidssituatie. Het geeft antwoord op de volgende vragen: 'Wat zijn de belangrijkste gezondheidsproblemen in onze regio?', 'Wat zijn de belangrijkste oorzaken van (on-)gezondheid in onze regio?', 'Wat gebeurt er nu aan beleid, preventie en zorg in onze regio?' en 'Wat brengt de toekomst?'. Hier gaan we verder in op de vraag waarom een regionale volksgezondheidsrapportage gemaakt wordt en wat de kenmerken zijn van een regionale volksgezondheidsrapportage.

 

Ook een regionale VTV ontwikkelen?

De merknaam 'regionale VTV' is beschermd en mag alleen worden gevoerd na toestemming van het centrum Gezondheid en Maatschappij van het RIVM. Voor verdere inlichtingen kun je contact opnemen met de afdeling Verkenningen Volksgezondheid van het RIVM (e-mail: ToolkitVTV@rivm.nl).

Doel en definitie

Doel en definitie van een regionale volksgezondheidsrapportage
Doel en definitie

Waarom een regionale volksgezondheidsrapportage?


Werken aan volksgezondheid is een wettelijke taak

In Nederland is het een wettelijke taak van de overheid om aan de volksgezondheid te werken. Een van de belangrijkste grondslagen hiervoor is de Wet collectieve preventie volksgezondheid (Wcpv). Sinds 1 december 2008 is deze wet vervangen door de Wet publieke gezondheidszorg (Wpg). Volgens deze wet hebben gemeenten specifieke taken op het gebied van gezondheidsbescherming, ziektepreventie en gezondheidsbevordering. Daarnaast zijn gemeenten verplicht om een lokale volksgezondheidsnota te maken, gebaseerd op de landelijke, vierjaarlijkse nota van het ministerie van VWS. De beleidsprioriteiten in de landelijke nota vormen de kaders waarbinnen gemeenten verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling en uitvoering van lokaal beleid. Binnen twee jaar na publicatie van de landelijke nota dient er volgens de wet een regionale nota te liggen.

Nota’s gebaseerd op epidemiologische gegevens

Zowel de landelijke als de regionale nota gezondheidsbeleid is gebaseerd op een epidemiologische analyse van de gezondheidstoestand. De meerwaarde van die analyse zit daarbij vooral in de vertaling van de ‘kale’ cijfers naar de betekenis van deze cijfers voor het gezondheidsbeleid. Een dergelijke analyse stelt overheden beter in staat om prioriteiten te stellen in het gezondheidsbeleid. Op landelijk niveau verzorgt het RIVM deze analyse, ook wel bekend als Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV). Op regionaal niveau hebben GGD'en een belangrijke rol bij de uitvoering van die analyse en de vertaling van het landelijke gezondheidsbeleid naar lokaal gezondheidsbeleid.

Naar boven

Doel en definitie van een regionale volksgezondheidsrapportage
Doel en definitie

Kenmerken van een regionale volksgezondheidsrapportage

Een regionale volksgezondheidsrapportage analyseert en integreert lokale, regionale en landelijke gegevens

In een regionale volksgezondheidsrapportage worden lokale, regionale en landelijke gegevens over volksgezondheid en zorg verzameld, geanalyseerd en geïntegreerd. Het gaat hierbij niet alleen om het geven van cijfers maar zeker ook om de interpretatie van die cijfers en de vertaling ervan in heldere kernboodschappen. Een gemeente krijgt hiermee goed zicht op de huidige en toekomstige volksgezondheidssituatie en kan zich spiegelen aan andere gemeenten, regio’s en Nederland als geheel.

Een regionale volksgezondheidsrapportage (geldt ook voor de nationale VTV) rust op drie pijlers: inhoud, vorm en proces.

  1. De inhoud moet kloppen, wetenschappelijke kwaliteit hebben, leesbaar zijn, et cetera.
  2. De rapportage moet in een vorm gebracht worden die aanspreekt/aansluit bij de behoeften van de opdrachtgever en andere belanghebbenden. Vorm kan per keer anders zijn, kan digitaal of op papier, kan in één groot rapport of 18 kleintjes, glossy of sober. Dat is iets wat elke GGD zelf kan bepalen, ook aan de hand van wat de opdrachtgever wil.
  3. Proces is het allerbelangrijkste, maar wordt vaak verwaarloosd. Vroegtijdig betrekken van stakeholders, stakeholders voortdurend op de hoogte houden, tijdig de wethouders informeren over de aanstaande kernboodschappen, een mooi congres aan het eind organiseren et cetera.

De belangrijkste aandachtspunten voor een volksgezondheidsrapportage worden hieronder uitgebreider besproken. Hierbij gaan we er vanuit dat de volksgezondheidsrapportage voor het gemeentelijke beleid wordt gemaakt maar ook bij een andere opdrachtgever en doelgroep zijn de aandachtspunten niet wezenlijk anders. Dit is geen uitputtende lijst maar geeft wel een idee van zaken waar je op moet letten. Voor een uitgebreidere lijst van aandachtspunten verwijzen we naar een artikel van Marja van Bon-Martens (Bon-Martens et al., 2009).

1. Integratief overzicht

Alle facetten die met volksgezondheid te maken hebben komen aan de orde, zoals bevolking, gezondheidstoestand, determinanten, preventie en zorg. Maar ook het beleid dat gevoerd wordt moet aan de orde komen. Niet alles hoeft even uitgebreid beschreven te worden. Als bij wijze van spreken roken geen probleem is in de regio dan hoef je daar veel minder woorden aan te wijden dan als roken wel een groot gezondheidsprobleem is.

2. Duiding cijfers

Om de cijfers bruikbaar te maken voor de opdrachtgever moet naast een overzicht van de belangrijkste cijfers ook duiding gegeven worden aan de cijfers. Geef aan of een bepaald cijfer hoog is door het te vergelijken met een andere regio of een ander jaar. Geef aan wat de consequenties zijn van een cijfer. Zeg bijvoorbeeld bij het aantal rokers dat deze mensen gemiddeld 7 jaar korter leven dan een niet-roker.

3. Wetenschappelijke kwaliteit

Zorg dat je de analyse van de volksgezondheid in de regio op een wetenschappelijke hoogwaardige wijze uitvoert.

4. Heden, verleden en toekomst

Presenteer niet alleen de cijfers over de huidige situatie maar kijk ook naar het verleden en probeer ook iets te zeggen over de toekomst.

5. Logische ordening

Alle kennis en informatie wordt weergegeven volgens een bepaalde logische ordening. Het conceptuele model dat hiervoor goed gebruikt kan worden is het conceptuele model van de nationale VTV (zie figuur 1) maar ook andere logische ordeningen zijn mogelijk.

6. Leesbaarheid

Zorg voor leesbare teksten. Dat wil zeggen vermijd moeilijke woorden, jargon en lange zinnen. Neem overzichtelijke figuren en tabellen op. Om de leesbaarheid te vergroten, is het aan te raden de teksten in het eindstadium voor te leggen aan een tekstschrijver/wetenschapsjournalist.

7. Betrek het beleid bij de uitvoering

Het is goed om het beleid (opdrachtgever) te betrekken bij de uitvoering. Enerzijds kunnen ze sturing geven in het project en anderzijds zullen de uiteindelijke resultaten niet onverwachts aankomen en daardoor ook makkelijker zijn te accepteren. Het moet natuurlijk niet zo zijn dat het beleid bepaalt wat je opschrijft.

8. Presentatie op maat

Presentatie op maat hangt natuurlijk af van de doelgroep. Hier gaan we ervan uit dat de rapportage voor het beleid wordt geschreven. Een beleidsambtenaar zit niet te wachten op dikke wollige rapporten. Dus voor beleidsambtenaren moet je korte heldere boodschappen formuleren. Zorg er ook voor dat hij er wat mee kan. Dus niet alleen een getal maar ook interpretatie van dat getal, een vergelijking met andere regio’s, een vertaling naar beleid en bij voorkeur ook aangrijpingspunten voor nieuw beleid.

9. Gebruik moderne communicatiemiddelen

De laatste jaren is het steeds gebruikelijker geworden om informatie die vroeger in dikke achtergrondrapporten werd gepresenteerd op te nemen op een website van de GGD waar iemand relatief gemakkelijk zelf zijn tabellen en grafieken kan maken. Ook is het gangbaar de mensen door middel van nieuwsbrieven te informeren.

Figuur 1: Het conceptuele model uit de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (RIVM) (Bron: De Hollander et al., 2006).

VTV-model (Rijksbreed)

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur