Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV

Gezondheidsbeleid

Gemeenten zijn op basis van de Wet Publieke Gezondheid (Wpg) verantwoordelijk voor de publieke gezondheid in hun gemeente. Gezondheids(zorg)beleid, maar ook beleid op andere terreinen, beïnvloeden de gezondheidstoestand van de bevolking. Het is van belang de regierol van de gemeente te beschrijven en aan te geven hoe je met integraal gezondheidsbeleid en intersectorale samenwerking het beleid effectiever kunt laten worden.

Met behulp van dit onderdeel van de Toolkit regionale VTV kun je het stuk over beleid in je regionale VTV vormgeven. Onderstaande is nog niet af maar kan toch al helpen bij de uitwerking van dit onderwerp. Verder kun je ook kijken in al eerder verschenen regionale VTV'en.

Algemeen

Gezondheidsbeleid
Algemeen

Integraal gezondheidsbeleid


Waarom integraal gezondheidsbeleid in een regionale VTV?

Verschillende factoren beïnvloeden de gezondheid, zoals de sociale en fysieke omgeving, onze leefstijl en de gezondheidszorg. Veel van deze factoren zijn niet direct vanuit gezondheidsbeleid te beïnvloeden. Daarom is voor het aanpakken van gezondheidsproblemen ook de inzet nodig van andere beleidssectoren.

IGB pakt gezondheid in samenhang aan

Integraal gezondheidsbeleid (IGB) betekent het in samenhang aanpakken van de factoren die van invloed zijn op de gezondheid van individuen. Samenwerking en afstemming van sectoren binnen én buiten het volksgezondheidsdomein is hierbij van belang. De uitwerking van dit beleid is vaak een integrale aanpak: een mix van maatregelen in verschillende settings.

Kenmerken integraal gezondheidsbeleid

Integraal gezondheidsbeleid heeft de volgende kenmerken:

  • Samenwerking tussen de sector volksgezondheid en andere sectoren;
  • Gericht op beïnvloeding van verschillende determinanten van gezondheid in onderlinge samenhang;
  • Uiteindelijke doel is het voorkomen van gezondheidsschade en/of het bevorderen van de gezondheid;
  • Expliciete betrokkenheid van de overheid (landelijk of lokaal);
  • Mogelijk andere betrokkenen naast overheid: gezondheidsdeskundigen, belangengroepen (zoals buurtbewoners, patiëntenorganisaties) en andere relevante betrokkenen (zoals bedrijven en instellingen).

IGB gewenst bij hardnekkige gezondheidsproblemen

Met integraal gezondheidsbeleid zijn vooral hardnekkige gezondheidsproblemen goed aan te pakken. Denk hierbij aan overgewicht of gezondheidsachterstanden. Gezondheidsachterstanden hangen bijvoorbeeld vaak samen met factoren op andere terreinen, zoals laag inkomen, werkloosheid, laag opleidingsniveau, ongunstige woon- en werkomstandigheden en ongezonde leefstijl. IGB is ook gewenst bij de aanpak van problematiek bij jeugd en mensen met een chronische ziekte of beperking. Juist bij deze kwetsbare groepen kunnen verschillende sectoren samenwerken om onderliggende problemen aan te pakken.

Samenwerking tussen sectoren voorwaarde voor IGB

Samenwerking tussen de sectoren binnen en buiten het volksgezondheidsdomein is een belangrijke voorwaarde om integraal gezondheidsbeleid inhoud en vorm te geven. Het bestaan van goede relaties tussen beleidssectoren heeft hierop een positieve invloed. Op gemeentelijk niveau kan dan ook met veel verschillende actoren worden samengewerkt. Er zijn immers raakvlakken aanwezig tussen (volks)gezondheid en de inrichting van de omgeving, economische activiteit, werkgelegenheid, verkeersveiligheid, onderwijs et cetera. Mogelijke betrokken beleidssectoren zijn dan ook wonen, ruimte, mobiliteit, milieu en veiligheid. Relevante externe partijen zijn het maatschappelijk werk, scholen, de politie, woningbouwcorporaties en commerciële bedrijven.

Regierol voor gemeenten in vormgeven IGB

Gemeenten kunnen de regierol nemen in het leggen van verbindingen tussen gemeentelijke beleidssectoren en in het actief bemiddelen tussen deze sectoren (Meijer, 2009). Op gemeentelijk niveau zijn diverse beleidsmaatregelen beschikbaar om integraal gezondheidsbeleid vorm te geven. Een voorbeeld van een beleidsmaatregel is het gunstig beïnvloeden van lichaamsgewicht via een gezonde leefomgeving: aanwezigheid van speelplaatsen, sportvelden en groenvoorzieningen. De regierol van de gemeente is ook van belang om te voldoen aan de wettelijke taak die gemeenten hebben op het gebied van preventie: het inwinnen van advies bij de GGD bij besluiten die gevolgen kunnen hebben voor de volksgezondheid. Dit gebeurt echter nog niet altijd (IGZ, 2010a). Om integraal gezondheidsbeleid te stimuleren, is het van belang dat de GGD en gemeenten hierover afspraken maken. Afspraken over de advisering door de GGD aan gemeenten zijn op te nemen in de lokale nota’s gezondheidsbeleid (IGZ, 2010a).

Gemeenten hanteren al vaak integrale aanpak

Veel gemeenten hanteren integrale aanpak om gezondheid te bevorderen. Dat wil zeggen dat zij de gezondheid van burgers bevorderen door een mix van maatregelen en interventies die zijn gericht op verschillende doelgroepen in verschillende settings (wijk, werk, school en zorg). Gezondheidsbevordering is hierbij niet alleen gericht op het individu, maar ook op zijn of haar omgeving. Voorbeelden van integrale aanpak in de wijk zijn: Integrale depressiepreventie, Wijkslag en 'Communities that care'.

Juiste aanpak IGB afhankelijk van lokale mogelijkheden

Voor integraal beleid op gemeentelijk niveau bestaat geen vast recept. De juiste aanpak hangt af van de lokale mogelijkheden. Factoren die daarbij een rol spelen zijn onder andere: de mate waarin de gemeente nu al integraal werkt, de organisatie binnen de gemeente (is er bijvoorbeeld al structureel overleg en samenwerking tussen sectoren), de prioriteiten en thema’s die zijn gekozen, de schaalgrootte van de gemeente, samenwerkingspartners en politiek draagvlak voor integraal beleid.

Zie ook: Intersectorale samenwerking

Verschillende wetten relevant voor gezondheidsbeleid

De Wpg, de Wmo en de Wet op de Jeugdzorg zijn relevante wetten voor het gemeentelijk gezondheidsbeleid. Ze bieden gemeenten nieuwe kansen om nog meer te doen op het gebied van preventie, inclusief integraal gezondheidsbeleid. In de Wpg is bijvoorbeeld verankerd dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de publieke gezondheid en zijn veel taken en verantwoordelijkheden op het gebied van preventie neergelegd bij gemeenten (St-AB, 2010).

Wmo en gezondheidsbeleid beter afstemmen

De afstemming tussen de Wmo en het gezondheidsbeleid zal in de toekomst naar verwachting actiever worden opgepakt. Zo is een ontwikkeling binnen gemeenten dat de nota lokaal gezondheidsbeleid steeds meer wordt geïntegreerd met de nota Wmo (IGZ, 2010a). Bij de Wmo is een van de prestatievelden bijvoorbeeld het bevorderen van de sociale samenhang en leefbaarheid in dorpen, wijken en buurten. Dit raakt naast de sector volksgezondheid ook andere sectoren, zoals wonen, ruimtelijke ordening, integratiebeleid, veiligheid en economie.

Meer informatie:

Naar boven

Gezondheidsbeleid
Algemeen

Intersectorale samenwerking


Samenwerking tussen en binnen beleidssectoren

Intersectorale samenwerking is samenwerking tussen verschillende beleidssectoren op hetzelfde bestuursniveau. Vanuit de sector onderwijs is er bijvoorbeeld een goede samenwerking met de sector volksgezondheid in de aanpak van overgewicht. Voor het behalen van doelstellingen in gezondheidsbeleid is afstemming en samenwerking met verschillende beleidssectoren noodzakelijk. Dat geldt niet alleen voor sectoren buiten de volksgezondheid, maar ook daarbinnen. Bijvoorbeeld bij het verbinden van preventie en zorg of het leggen van verbindingen met de Wmo.

Elementen voor succesvolle intersectorale samenwerking

Elementen voor succesvolle intersectorale samenwerking zijn:

  • formuleren van concrete doelen;
  • inventariseren van activiteiten en deze meer in samenhang toepassen;
  • aansluiten met gezondheid bij gemeentelijke thema's;
  • verbinden van beleid en versterken van parallelle belangen tussen sectoren;
  • aanwijzen van een IGB-trekker (probleemhouder);
  • zicht op netwerk en samenwerking daar waar mogelijk uitbreiden;
  • investeren in relaties met andere sectoren en partijen;
  • oplossingen zoeken voor een tekort aan menskracht en geld;
  • inzetten op politiek en bestuurlijk draagvlak;
  • stapsgewijs werken en ontwikkelen IGB-visie passend bij gemeente.

Gemeente regisseert intersectorale samenwerking

De gemeente stuurt aan op een bijdrage aan de gezondheidsdoelstellingen vanuit verschillende gemeentelijke sectoren. Deze interne regie start met het leggen en onderhouden van contacten met ambtenaren en bestuurders van relevante sectoren.

Sociale en fysieke beleidsterreinen relevante sectoren

Belangrijke sectoren voor het gezondheidsbeleid zijn de sociale beleidsterreinen (onderwijs, Wmo, jeugd en sociale zaken) en de fysieke beleidsterreinen (ruimtelijke ordening, milieu, verkeer en veiligheid). Welke sectoren betrokken worden bij gezondheidsbeleid is afhankelijk van de gezondheidsproblemen die worden aangepakt en de doelgroepen die bereikt moeten worden. Ook kan worden aangesloten bij andere gemeentelijke thema’s zoals Gezonde school, participatie, integratie, sociale uitsluiting en wijkaanpak. In de themadelen van de handreiking Gezonde school staan per thema de relevante sectoren genoemd. Zie: Tips voor het betrekken van verschillende sectoren op het Loket Gezond Leven.

Voor meer informatie:

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

GGD
Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst
Wmo
Wet maatschappelijke ondersteuning
Wpg
Wet publieke gezondheid