Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Bevolking
Demografische factoren

Etniciteit

Beschrijving en definities Gegevens en bronnen

Beschrijving en definities

Waarom etniciteit in een regionale VTV?

De etnische samenstelling van een bevolking is mede bepalend voor de gezondheidstoestand van die bevolking. De gezondheidstoestand van allochtonen is over het algemeen minder goed dan die van autochtone Nederlanders. Er blijken echter wel enkele uitzonderingen te bestaan, zowel wat betreft gezondheidsprobleem als etnische groep. Zo blijkt de sterfte onder Marokkaanse mannen lager te liggen dan onder autochtone mannen. Bovendien komen hart- en vaatziekten minder frequent voor bij Marokkanen, terwijl deze aandoeningen vaker voorkomen onder Turken en Surinamers vergeleken met autochtonen. Ook het zorggebruik van allochtonen verschilt van dat van de autochtonen. Zo blijken allochtonen (met name Turken, Surinamers en Antillianen) vooral de huisarts vaker te bezoeken dan autochtone Nederlanders. Van sommige zorgvoorzieningen maken allochtonen juist minder gebruik. Marokkanen gaan bijvoorbeeld minder vaak naar een fysiotherapeut dan autochtonen. Ook het medicijngebruik en het gebruik van de thuiszorg en verzorgingshuiszorg ligt lager in enkele allochtone groepen. Informele zorg daarentegen komt aanzienlijk vaker voor onder allochtonen en dan met name onder Marokkanen en Turken (zie: Icoon: Interne verwijzing naar onderwerpNationaal Kompas: Etniciteit en gezondheid).

Leeftijdsstructuur westerse allochtonen lijkt op leeftijdsstructuur totale bevolking van Nederland

De leeftijdsstructuur van de westerse allochtonen lijkt erg op die van de totale (en ook de autochtone) bevolking van Nederland. Niet-westerse allochtonen vormen daarentegen een jonge bevolkingsgroep. Zo was op 1 januari 2007 bijna 35% van de niet-westerse allochtonen jonger dan twintig jaar. Dit aandeel is twee keer zo groot als bij autochtonen en westerse allochtonen. Met slechts 3% 65-plussers is van vergrijzing onder niet-westerse allochtonen nog nauwelijks sprake. Onder westerse allochtonen is 16% 65-plusser, wat vergelijkbaar is met het aandeel 65-plussers onder de autochtone bevolking.

Allochtonen zijn personen van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren

Onder ‘allochtonen’ worden personen verstaan van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen personen die zelf in het buitenland zijn geboren (eerste generatie) en personen die in Nederland zijn geboren (tweede generatie). Verder wordt doorgaans een tweedeling gemaakt in westerse en niet-westerse allochtonen. Tot de categorie ‘niet-westers’ behoren allochtonen uit Turkije, Afrika, Latijns-Amerika en Azië. Alleen voor Indonesië (met name voormalig Nederlands-Indië) en Japan wordt een uitzondering gemaakt: op grond van hun sociaaleconomische en -culturele positie worden allochtonen uit deze twee landen tot de westerse allochtonen gerekend.

Indicatoren voor etniciteit

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de indicatoren die gebruikelijk zijn voor het presenteren van etniciteit.

Tabel 1: Overzicht van de indicatoren die gebruikelijk zijn voor het presenteren van etniciteit.

Indicator

Omschrijving

Allochtonen (van eerste en tweede generatie)

  • percentage allochtonen: percentage personen van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren.
  • percentage eerste generatie allochtonen: personen die zelf in het buitenland zijn geboren met ten minste één in het buitenland geboren ouder.
  • percentage tweede generatie allochtonen: personen die in Nederland zijn geboren, maar van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren.

Westerse en niet-westerse allochtonen

  • percentage westerse allochtonen: allochtonen met als herkomstgroepering één van de landen in de werelddelen Europa (exclusief Turkije), Noord-Amerika en Oceanië of Indonesië of Japan.
  • percentage niet-westerse allochtonen: hiertoe behoren allochtonen uit Turkije, Afrika, Latijns-Amerika en Azië.

Zie voor meer informatie: Icoon: Interne verwijzing naar onderwerpEtniciteit (Nationaal Kompas Volksgezondheid)

Naar boven


Gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn nodig voor het berekenen van etniciteit?

Het CBS presenteert cijfers over etniciteit (Icoon: URL transparantCBS-StatLine). Het CBS presenteert deze cijfers als absolute aantallen autochtonen en allochtonen, waarbij de allochtonen kunnen worden onderverdeeld in westerse en niet-westerse allochtonen. Deze cijfers zijn per vijfjaarsleeftijdscategorie te verkrijgen. Ook kunnen de cijfers per postcode worden opgevraagd. Het is dus niet nodig om zelf berekeningen uit te voeren. Cijfers met betrekking tot het percentage Surinamers, Turken, Marokkanen en Antillianen en Arubanen per gemeente zijn ook te vinden in de Nationale Atlas Volksgezondheid ('Zorgatlas', zie: Icoon: Interne verwijzing naar onderwerpEtniciteit).

Onderstaande tabel geeft aan welke bronnen je kunt hanteren voor etniciteit.

Tabel 2: Bronnen te gebruiken bij het onderwerp etniciteit.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • CBS-StatLine

Gemeenten

  • CBS-StatLine
  • Zorgatlas

Vergelijking van de gemeenten met de GGD-regio

  • CBS-StatLine

Vergelijking van de GGD-regio met Nederland

  • CBS-StatLine

GGD-regio

  • Het aantal (westerse en niet-westerse) allochtonen en autochtonen per vijfjaarsleeftijdscategorie in de GGD-regio zijn te vinden via Icoon: URL transparantCBS-StatLine.
  • Hiermee kun je ook een vergelijking maken naar etniciteit van jouw GGD-regio met een andere GGD-regio en met Nederland.

Ter illustratie

Op 1 januari 2005 telde Midden-Holland 32.673 allochtonen. Dit is 14% van de totale bevolking en lager dan gemiddeld in Nederland (19%).

Zie: Groeien in gezondheid (Midden-Holland 2006) (Pdf; 9,95 Mb)

Gemeenten

  • Het aantal (westerse en niet-westerse) allochtonen en autochtonen per vijfjaarsleeftijdscategorie per gemeente kun je vinden via Icoon: URL transparantCBS-StatLine en de Icoon: URL transparantZorgatlas.
  • Hiermee kun je ook een vergelijking te maken naar etniciteit van een gemeente met een andere gemeente, met de GGD-regio en met Nederland.

Ter illustratie

In Nederland was in 2009 ongeveer 2,3% van de totale bevolking van Turkse afkomst. De gemeente Schiedam heeft met 9,7% het hoogste percentage, gevolgd door Leerdam (9,1%) en Almelo (8,2%). Meer dan de helft van de gemeenten heeft minder dan 0,5% allochtonen van Turkse afkomst.

Zie figuur 1.

Nederland

  • Het aantal (westerse en niet-westerse) allochtonen en autochtonen per vijfjaarsleeftijdscategorie per gemeente kun je vinden via Icoon: URL transparantCBS-StatLine en de Icoon: URL transparantZorgatlas.

Ter illustratie

Op 1 januari 2009 telde Nederland 3,3 miljoen allochtonen oftewel 19,9% van de bevolking was van allochtone afkomst. Iets minder dan de helft (45,0%) zijn westerse allochtonen, de anderen (55,0%) zijn niet-westerse allochtonen. In 2009 telde Nederland 1,8 miljoen niet-westerse allochtonen, dat is 11,0% van de bevolking. De hoogste concentraties niet-westerse allochtonen zijn te vinden in de grote steden.

Zie figuur 2.

Figuur 1: Percentage Turken per gemeente in 2009 (Bron: Icoon: URL transparantCBS-StatLine; Icoon: ZorgatlasZorgatlas).

Percentage Turken per gemeente (2009)

Deze kaart kan vervangen zijn door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (Icoon: ZorgatlasZorgatlas, etniciteit).

Figuur 2: Percentage niet-westerse allochtonen per gemeente in 2009 (Bron: Icoon: URL transparantCBS-StatLine; Icoon: ZorgatlasZorgatlas.nl).

Percentage niet-westerse allochtonen per gemeente (2009)

Deze kaart kan vervangen zijn door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (Icoon: ZorgatlasZorgatlas, etniciteit).

Naar boven

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek
URL: http://www.cbs.nl
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.