Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Bevolking
Sociaaleconomische factoren

Huishoudenssamenstelling

Beschrijving en definities Gegevens en bronnen

Beschrijving en definities

Waarom huishoudenssamenstelling in een regionale VTV?

De huishoudensamenstelling heeft een relatie met gezondheid en zorg onder andere via de burgerlijke staat van mensen. Zo is een sterk verhoogd gebruik van de gezondheidszorg gevonden voor gescheiden mensen en voor mensen uit eenpersoonshuishoudens (Kunst et al., 2007) en leven alleenstaanden ongezonder en risicovoller dan gehuwden.

Huishoudenssamenstelling geeft aan hoe mensen wonen

De huishoudenssamenstelling geeft aan hoe mensen wonen: alleen, in een twee- of meerpersoonshuishouden of in zogenaamde institutioneel huishoudens zoals verpleeghuizen, psychiatrische inrichtingen en gezinsvervangende tehuizen. Particuliere huishoudens zijn onder te verdelen in eenpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens:

  • Eenpersoonshuishouden: personen die alleen in een woonruimte zijn gehuisvest, of personen die met anderen eenzelfde adres bewonen maar een eigen huishouding voeren. Personen in instellingen, inrichtingen en tehuizen beschouwen we niet als eenpersoonshuishouden.
  • Meerpersoonshuishouden: een particulier huishouden bestaande uit een of meer personen.

Gehuwden leven langer dan nooit-gehuwden

Gehuwde mensen leven langer dan nooit-gehuwden en mensen die gescheiden of verweduwd zijn (De Jong, 2002b). Voor mannen geldt dit sterker dan voor vrouwen. De hogere sterftekansen van niet-gehuwden zijn mogelijk het gevolg van verschillen in leefstijl tussen gehuwden en niet-gehuwden (De Graaf & Loozen, 2006b). Zo zijn zware drinkers het meest te vinden onder ongehuwde en gescheiden mannen en zijn zware rokers oververtegenwoordigd onder gescheiden mannen en gescheiden vrouwen (Verweij & Kardaun, 1994). Ook hebben samenwonenden in vergelijking met alleenstaanden een betere ervaren gezondheid.

Zie voor meer informatie:

Icoon: Interne verwijzing naar onderwerpHuishoudens (Nationaal Kompas Volksgezondheid).

Indicatoren voor huishoudenssamenstelling

In onderstaande tabel kun je de indicatoren vinden die gebruikelijk zijn voor het presenteren van de huishoudenssamenstelling.

Tabel 1: Indicatoren vinden die gebruikelijk zijn voor het presenteren van de huishoudenssamenstelling.

Indicator

Omschrijving

Huishoudensgrootte

  • Gemiddeld aantal personen per (particulier) huishouden.

Percentage eenpersoonshuishoudens

  • Percentage personen dat alleen in een woonruimte is gehuisvest of dat met anderen eenzelfde adres bewoont maar een eigen huishouding voert ten opzichte van het totaal aantal particuliere huishoudens.

Meerpersoonshuishoudens

  • Percentage particuliere huishoudens bestaande uit een of meerdere personen, eventueel uitgesplitst naar: paren met kinderen, paren zonder kinderen, eenouderhuishoudens.

Naar boven


Gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn nodig voor het berekenen van de huishoudenssamenstelling

Het is niet nodig zelf berekeningen uit te voeren: het aantal een- en meerpersoonshuishoudens per gemeente in leeftijdsklassen van vijf jaar is beschikbaar via Icoon: urlStatline van het CBS. De gegevens met betrekking tot de eenpersoonshuishoudens zijn ook te vinden in de Nationale Atlas Volksgezondheid ('Zorgatlas').

Tabel 2: Geeft aan welke bronnen je kunt hanteren voor huishoudenssamenstelling.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • CBS-StatLine

Gemeenten

  • CBS-StatLine
  • Zorgatlas

Vergelijking van de gemeenten met de GGD-regio

  • CBS-StatLine

Vergelijking van de GGD-regio met Nederland

  • CBS-StatLine

Figuur 1: Percentage eenpersoonshuishoudens per gemeente in 2009 (Bron: Icoon: URL transparantCBS-StatLine; Icoon: ZorgatlasZorgatlas).

Eenpersoonshuishoudens per gemeente (2009)

Deze kaart kan zijn vervangen door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (Icoon: ZorgatlasZorgatlas, levensfase).

GGD-regio

  • De huishoudenssamenstelling van de verschillende GGD-regio's is te vinden via CBS-Statline.
  • Hiermee is ook de huishoudenssamenstelling in een GGD-regio te vergelijken met de huishoudenssamenstelling in een andere GGD-regio.

Ter illustratie

Op 1 januari 2004 telde de regio Midden-Holland 95.889 huishoudens. Hiervan is 28% een eenpersoonshuishouden. In Nederland is dit percentage 34%. In Midden-Holland zijn procentueel meer grote gezinnen dan gemiddeld in Nederland: 21% van de gezinnen met kinderen heeft drie of meer kinderen ten opzichte van 18% in Nederland.

Zie: Groeien in gezondheid (Midden-Holland 2006) (Pdf; 9,95 Mb)

Gemeenten

  • De huishoudenssamenstelling van de verschillende gemeenten is te vinden via Icoon: URL transparantCBS-Statline. De eenpersoonshuishoudens zijn ook te vinden via de Zorgatlas.
  • Hiermee is ook de huishoudenssamenstelling in een gemeente te vergelijken met de huishoudenssamenstelling in een andere gemeente.

Ter illustratie

De studentenstad Wageningen heeft het hoogste percentage eenpersoonshuishoudens, namelijk 59,9%. Dit komt overeen met 12.412 eenpersoonshuishoudens. Na Wageningen heeft Groningen het grootste aandeel aan eenpersoonshuishoudens (58,9%). De gemeente Urk heeft met 17,6% het laagste percentage.

Zie figuur 1.

Nederland

  • De huishoudenssamenstelling van de verschillende gemeenten is te vinden via Icoon: URL transparantCBS-Statline. De eenpersoonshuishoudens zijn ook te vinden via de Zorgatlas.
  • Hiermee is ook de huishoudenssamenstelling in een GGD-regio of in een gemeente te vergelijken met de huishoudenssamenstelling in Nederland.

Ter illustratie

In 2009 telde Nederland in totaal een kleine 7,3 miljoen huishoudens. Zo'n 35,8% van de huishoudens ofwel 2,6 miljoen bestaat uit één persoon. Dit komt overeen met zo'n 15,9% van de totale bevolking. Hoge percentages eenpersoonshuishoudens vinden we in de grote steden en in studentensteden. Veel eenpersooonshuishoudens bevinden zich onder jongeren, die na het verlaten van het ouderlijk huis enige tijd alleen wonen. Het aandeel alleenstaanden is ook relatief hoog onder ouderen: van de 80-85-jarige personen is bijna de helft alleenstaand. Op hogere leeftijd is sterfte van de partner de belangrijkste oorzaak van het alleenstaan.

Zie figuur 1.

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

  • Graaf A de, Loozen S.Wonen zonder partner. CBS Bevolkingstrends, 2e kwartaal 2006. Voorburg/Heerlen: CBS, 2006b.
  • Jong A de.Gehuwden leven het langst. CBS Maandstatistiek van de bevolking juni 2002. Voorburg/Heerlen: CBS, 2002b: 4-8.
  • Kunst AE, Meerdink WJ, Varenik N, Polder JJ, Mackenbach JP.Sociale verschillen in zorggebruik en zorgkosten in Nederland 2003. Zorg voor Euro’s - 5. Rotterdam/Bilthoven: Erasmus Medisch Centrum/RIVM, 2007.
  • Verweij GCG, Kardaun JWPF.Gescheidenen roken het meest. CBS Maandbericht Gezondheid. Voorburg/Heerlen: CBS, 1994.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek
URL: http://www.cbs.nl
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.