Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Bevolking
Demografische factoren

Leeftijdsopbouw

Beschrijving en definities Gegevens en bronnen

Beschrijving en definities

Waarom leeftijdsopbouw in een regionale VTV?

De leeftijdsopbouw van een bevolking is mede bepalend voor de gezondheidstoestand van de bevolking. Een oudere bevolking heeft gemiddeld meer gezondheidsproblemen dan een jongere bevolking. Ook het zorggebruik zal in een oudere bevolking hoger zijn.

Leeftijdsopbouw wordt meestal weergegeven in een bevolkingspiramide

De leeftijdsopbouw van de bevolking wordt in het algemeen weergegeven met behulp van een bevolkingspiramide. Dit is een grafiek of diagram van de leeftijdsopbouw van een bevolking in de vorm van een histogram van het aantal mannen en het aantal vrouwen in leeftijdsgroepen van vijf jaar. De mannen worden meestal getoond aan de linkerzijde en de vrouwen aan de rechterzijde. Ze kunnen als ruw aantal of als percentage van de totale bevolking worden weergegeven (zie Nationaal Kompas: Icoon: Interne link naar documentLeeftijdsopbouw bevolking).

Demografische druk is som van groene en grijze druk

Demografische druk geeft de verhouding aan tussen de som van het aantal personen van 0-19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen in de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' van 20-64 jaar. De demografische druk is de som van de 'groene druk ' en de 'grijze druk'.

  • Groene druk is de verhouding tussen het aantal personen van 0-19 jaar en het aantal personen in de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' van 20-64 jaar.
  • Grijze druk is de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen in de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' van 20-64 jaar.

Meer oudere vrouwen dan oudere mannen

De verhouding tussen mannen en vrouwen is in de totale bevolking vrijwel in evenwicht: er zijn 49,5% mannen en 50,5% vrouwen (2009). Er bestaan echter wel verschillen in de afzonderlijke levensfasen. Op jonge leeftijd zijn er meer mannen dan vrouwen, doordat er iets meer jongetjes geboren worden (51%). Dit percentage wordt geleidelijk lager, aangezien in alle leeftijdscategorieën meer mannen dan vrouwen overlijden. Vanaf het 64ste levensjaar zijn er meer vrouwen dan mannen. Hierna daalt het aandeel mannen in de totale bevolking snel. Van alle zeventigjarigen is 44% man. Bij de tachtigjarigen is dit percentage gedaald tot 34% en bij negentigjarigen tot 22%.

Indicatoren voor leeftijdsopbouw

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de indicatoren die gebruikelijk zijn voor het presenteren van de leeftijdsopbouw.

Tabel 1: Overzicht van de indicatoren die gebruikelijk zijn voor het presenteren van de leeftijdsopbouw.

Indicator

Omschrijving

Leeftijdsopbouw

  • Aantal of percentage mannen en vrouwen per leeftijdscategorie bij voorkeur weergegeven in een bevolkingspiramide.

Demografische druk

  • Verhouding tussen de som van het aantal personen van 0-19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen van 20-64 jaar.

Groene druk

  • Verhouding tussen het aantal personen van 0-19 jaar en het aantal personen van 20-64 jaar.

Grijze druk

  • Verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20-64 jaar.

Voor meer informatie zie: Icoon: Interne verwijzing naar onderwerpBevolking (Nationaal Kompas Volksgezondheid).

Naar boven


Gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn nodig voor het berekenen van de leeftijdsopbouw?

Het is niet nodig zelf berekeningen uit te voeren: het aantal inwoners per gemeente in leeftijdsklassen van vijf jaar is beschikbaar via StatLine van het CBS. Dit geldt ook voor het inwonersaantal per vijf jaarsleeftijdsklassen in heel Nederland. Ook is het niet nodig zelf berekeningen uit te voeren met betrekking tot de demografische druk, de groene en de grijze druk: alle gegevens met betrekking tot de demografische druk, de grijze druk en de groene druk kun je vinden in de Nationale Atlas Volksgezondheid ('Zorgatlas').

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de bronnen die je kunt hanteren voor de leeftijdsopbouw.

Tabel 2: Overzicht van de bronnen die je kunt hanteren voor de leeftijdsopbouw.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • CBS-StatLine
  • Zorgatlas

Gemeenten

  • CBS-StatLine
  • Zorgatlas

Vergelijking van de gemeenten met de GGD-regio

  • CBS-StatLine
  • Zorgatlas

Vergelijking van de GGD-regio met Nederland

  • CBS-StatLine
  • Zorgatlas

Figuur 1: Demografische druk per gemeente in 2009 (Bron: Icoon: URL transparantCBS-StatLine; Icoon: ZorgatlasZorgatlas).

Demografische druk per gemeenten in 2009

Deze kaart kan zijn vervangen door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (Icoon: ZorgatlasZorgatlas, demografie).

GGD-regio

  • De leeftijdsopbouw van de GGD-regio kun je vinden via Icoon: URL transparantCBS-StatLine.
  • Hiermee kun je ook de leeftijdsopbouw in jouw GGD-regio vergelijken met de leeftijdsopbouw in andere GGD-regio's en met de leeftijdsopbouw in Nederland.

Ter illustratie

De leeftijdsopbouw in West-Brabant komt redelijk overeen met die van Nederland. Alleen het aandeel 20- t/m 34-jarigen is in West-Brabant met 17,8% kleiner dan in heel Nederland (19,1%) en het aandeel 55- t/m 64-jarigen is in West-Brabant met 12,9% groter dan in heel Nederland (12,0%).

Zie: Gezondheid telt! In West-Brabant (West-Brabant 2006) (Pdf; 2,47 Mb)

Gemeenten

  • De leeftijdsopbouw van de verschillende gemeenten kun je vinden via Icoon: URL transparantCBS-StatLine.
  • Hiermee kun je ook de leeftijdsopbouw in een gemeente vergelijken met de leeftijdsopbouw in een andere gemeente.
  • De demografische druk evenals de groene en grijze druk zijn te vinden in de Icoon: URL transparantZorgatlas.

Ter illustratie

Gemiddeld is in Nederland in 2009 de demografische druk 68,1%. In 2009 had de gemeente Rozendaal (bij Arnhem) van alle gemeenten de hoogste demografische druk, maar liefst 98,6%. Steden hebben over het algemeen een lage demografische druk. De gemeente Groningen heeft met 44,8% de laagste demografische druk. Utrecht en Amsterdam volgen Groningen op met percentages van respectievelijk 46,7% en 47,1%.

Zie figuur 1.

Nederland

  • Het aantal inwoners per vijfjaarsleeftijdsklassen (leeftijdsopbouw) kun je vinden via Icoon: URL transparantCBS-StatLine.
  • De demografische, groene en grijze druk kun je vinden in de Icoon: URL transparantZorgatlas.

Ter illustratie

Op 1 januari 2009 was 15% van de bevolking 65 jaar of ouder. 4% van de bevolking was tachtig jaar of ouder. Vanwege het relatief lage aantal jongeren heeft de bevolkingsopbouw niet de vorm van een piramide maar van een peer. De groene druk in Nederland was op 1 januari 2009 gemiddeld 41,4% en de grijze druk 26,7%.

Zie figuur 2 en figuur 3.

Figuur 2: Groene druk per gemeente in 2009 (Bron: Icoon: URL transparantCBS-StatLine; Icoon: ZorgatlasZorgatlas).

Groene druk per gemeente in 2009

Deze kaart kan zijn vervangen door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (Icoon: ZorgatlasZorgatlas, demografie).

Figuur 3: Grijze druk per gemeente in 2009 (Bron: Icoon: URL transparantCBS-StatLine; Icoon: ZorgatlasZorgatlas).

Grijze druk per gemeente in 2009

Deze kaart kan zijn vervangen door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (Icoon: ZorgatlasZorgatlas, demografie).

Naar boven

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek
URL: http://www.cbs.nl
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.