Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Gezondheidsdeterminanten
Persoonsgebonden determinanten

Bloeddruk

Beschrijving en definities Gegevens en bronnen

Beschrijving en definities

Waarom gegevens over bloeddruk in een regionale VTV?

Bloeddruk is een belangrijke determinant van coronaire hartziekten en beroerte, twee ziekten die veel ziektelast veroorzaken in Nederland. De bijdrage aan de totale ziektelast van verhoogde bloeddruk is bijna 8%: dit is hoog in vergelijking met de bijdrage van andere persoonsgebonden determinanten. 20-30% van de totale sterfte aan beroerte, coronaire hartziekten en hartfalen is toe te schrijven aan een verhoogde bloeddruk.

Verhoogde bloeddruk bij verhoogde boven- en/of onderdruk en/of antihypertensiva

Er is sprake van een verhoogde bloeddruk of hypertensie als de bovendruk (systolische druk) ≥ 140 mmHg en/of de onderdruk (diastolische druk) ≥ 90 mmHg en/of medicatie voor een verhoogde bloeddruk wordt gebruikt.

Ook jongeren kunnen een verhoogde bloeddruk hebben

Om te kunnen bepalen of kinderen een normale bloeddruk hebben, zijn percentielkaarten beschikbaar. Hierbij wordt de bloeddruk gerelateerd aan het geslacht en de leeftijd of de lengte. Volgens de CBO-richtlijn is het belangrijk om leefstijladviezen te geven aan kinderen bij wie de bloeddruk zich bij herhaling in de bovenste 5% van de bloeddrukverdeling bevindt (CBO, 2006).

Indicatoren voor bloeddruk

In onderstaande tabel staan de indicatoren die gebruikelijk zijn voor het presenteren van verhoogde bloeddruk. Vaak worden deze indicatoren uitgesplitst naar volwassenen (19-64 jaar) en ouderen (65+) en eventueel jongeren en kinderen (< 19 jaar). Welke gegevens je presenteert is behalve van de beschikbaarheid van de gegevens, ook afhankelijk van het doel.

Indicator

Omschrijving

Verhoogde bloeddruk

  • Percentage volwassenen met een verhoogde bloeddruk: systolische druk ≥ 140 mmHg en/of diastolische druk ≥ 90 mmHg en/of bloeddruk medicatie.
  • Percentage ouderen met een verhoogde bloeddruk: systolische druk ≥ 160 mmHg en/of diastolische druk ≥ 90 mmHg en/of bloeddruk medicatie indien ze geen diabetes mellitus, familiaire hypercholesterolemie en/of hart-en vaatziekten hebben.
  • Percentage jongeren met verhoogde bloeddruk op basis van leeftijd- en geslachtsspecifieke criteria.

Zie voor meer informatie: Icoon: Interne verwijzing naar onderwerpBloeddruk (Nationaal Kompas Volksgezondheid)

Naar boven


Gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn beschikbaar voor verhoogde bloeddruk?

Gegevens over het percentage mensen met een verhoogde bloeddruk kunnen zowel gebaseerd zijn op gemeten bloeddruk als op zelfgerapporteerde gegevens uit vragenlijsten. In vragenlijsten wordt bijvoorbeeld gevraagd of mensen een verhoogde bloeddruk of hypertensie hebben. De meeste mensen hebben echter geen idee van de hoogte van hun bloeddruk, waardoor zelfgerapporteerde gegevens niet zo betrouwbaar zijn. De voorkeur gaat in dit geval dan ook uit naar gemeten bloeddrukgegevens, maar deze zijn schaars.

Gemeten gegevens zijn schaars

Na 2001 is er geen onderzoek meer geweest dat landelijk representatieve gemeten gegevens oplevert. Er zijn we gegevens uit een aantal regio's beschikbaar. De meest bruikbare bronnen zijn de Icoon: urlLokale en Nationale Monitors Gezondheid (endogene module, 2005-2006) en de Doetinchem Cohort Studie cohort studie (2003-2007).

Zelfgerapporteerde gegevens beschikbaar in POLS

Het CBS vraagt in de POLS-enquête aan mensen om aan te geven of ze de afgelopen 12 maanden een verhoogde bloeddruk hebben gehad en of ze hiervoor onder behandeling of contrôle van de huisarts of specialist zijn geweest (Icoon: urlCBS-StatLine). Gegevens over het percentage mensen met verhoogde bloeddruk uit deze bron staan (ook) in de Nationale Atlas Volksgezondheid ('Zorgatlas'). De gegevens over bloeddruk uit POLS en Zorgatlas zijn oud.

Onderstaande tabel geeft aan welke bronnen er zijn voor verhoogde bloeddruk.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • Endogene module
  • GGD-gezondheidsenquête
  • Zorgatlas

Gemeenten

  • Endogene module
  • GGD-gezondheidsenquête

Vergelijking van de gemeenten met de GGD-regio

  • Endogene module
  • GGD-gezondheidsenquête

Vergelijking van de GGD-regio met Nederland

  • Zorgatlas

Zie voor meer informatie over de bronnen: Icoon: Interne link naar documentAchtergrondinformatie gegevensbronnen.

Zie voor meer informatie: kompasAchtergrondinformatie bij de gegevensbronnen van bloeddruk.

Figuur 1: Percentage mensen met een verhoogde bloeddruk per GGD-regio (Bron: Icoon: URL transparantCBS-POLS, Icoon: ZorgatlasZorgatlas).

Percentage mensen met een verhoogde bloeddruk per GGD-regio (2005-2008)

Deze kaart kan vervangen zijn door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (Icoon: ZorgatlasZorgatlas, Bloeddruk).

GGD-regio

  • De voorkeur gaat uit naar gemeten gegevens. Voor een vergelijking met recente landelijke gegevens, zijn echter ook zelfgerapporteerde gegevens nodig. Landelijk zijn er namelijk geen recentelijk gemeten gegevens beschikbaar voor volwassenen.
  • Voor de gemeten gegevens over bloeddruk kan een GGD gebruikmaken van de endogene module van de Lokale en Nationale Monitor Volksgezondheid.
  • Er zijn twee bronnen beschikbaar voor zelfgerapporteerde gegevens over een verhoogde bloeddruk: de Zorgatlas (gegevens van CBS-POLS) en de GGD-gezondheidsenquête.
  • Welke bronnen je gebruikt is afhankelijk van welke vergelijking je wilt maken.

Ter illustratie

In de regio's Den Haag (13,9%) en IJsselland (13,3%) hebben meer mensen dan gemiddeld in Nederland een verhoogde bloeddruk (gemeten over de periode 2005-2008). In de regio's Gooi- en Vechtstreek (9,8%) en Brabant Zuid-Oost (10,3%) hebben de minste mensen een verhoogde bloeddruk.

Zie figuur 1.

Gemeenten

  • De voorkeur gaat uit naar gemeten gegevens.
  • Voor de gemeten gegevens over bloeddruk kunnen GGD'en gebruikmaken van één bron: de endogene module van de Lokale en Nationale Monitors Gezondheid.
  • Gegevens over het percentage mensen met zelfgerapporteerde verhoogde bloeddruk moeten uit de GGD-gezondheidsenquête (bij voorkeur Lokale en Nationale Monitor Volksgezondheid) komen.

Nederland

  • Voor Nederland zijn geen recent gemeten gegevens beschikbaar over bloeddruk.
  • Zelfgerapporteerde gegevens staan in de Zorgatlas (gegevens uit CBS-POLS) en in CBS-StatLine.

Ter illustratie

In Nederland geeft 11,8% van de mensen aan een hoge bloeddruk te hebben of te hebben gehad (periode 2005-2008).

Zie figuur 1.

Naar boven

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CBO
Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO (voorheen: Centraal Begeleidingsorgaan voor de Intercollegiale Toetsing)
URL: http://www.cbo.nl
POLS
Permanent Onderzoek Leefsituatie (CBS)
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.