Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Gezondheidsdeterminanten
Persoonsgebonden determinanten

Serumcholesterol

Beschrijving en definities Gegevens en bronnen

Beschrijving en definities

Waarom serumcholesterol in een regionale VTV?

Een verhoogd gehalte in het bloedserum van LDL-cholesterol is een belangrijke oorzaak van coronaire hartziekten. Coronaire hartziekten veroorzaken de meeste ziektelast in Nederland. Hoe lager het totaal cholesterolgehalte des te kleiner de kans op coronaire hartziekten.

Door leefstijlfactoren te beïnvloeden kan een verhoogd cholesterolgehalte worden voorkomen of verlaagd en neemt de kans op coronaire hartziekten af. Voedingsgewoonten (de vetzuursamenstelling van de voeding), lichamelijke beweging, overgewicht en erfelijke eigenschappen bepalen voornamelijk het serum totaal cholesterolgehalte (bestaand uit LDL- en HDL-cholesterol).

Cholesterol is nodig als bouwsteen voor lichaamscellen en hormonen

Cholesterol is een vetachtige stof die het menselijk lichaam nodig heeft als bouwsteen voor lichaamscellen en hormonen. Het cholesterolgehalte in bloedmonsters wordt bepaald in het bloedserum, de vloeistof die overblijft nadat het bloedplasma ontdaan is van stollingsfactoren (fibrinogeen). Daarom spreekt men ook wel van serumcholesterol.

Twee soorten cholesteroldeeltjes in het bloed

In het bloed komen twee soorten deeltjes voor waar het cholesterol zich vooral in bevindt: LDL (lage-dichtheid-lipoproteïnen) en HDL (hoge-dichtheid-lipoproteïnen). Het grootste deel van het cholesterol bevindt zich in de LDL-deeltjes (LDL-cholesterol), die het cholesterol door het bloed vervoeren naar de weefsels. Bij hoge concentraties hopen de LDL-deeltjes zich op in de wanden van bloedvaten en bevorderen zo het proces van atherosclerose (aderverkalking). Hoe hoger de bloedwaarde voor de schadelijke LDL-deeltjes, hoe hoger het risico op coronaire hartziekten. De HDL-deeltjes voeren het cholesterol juist af vanuit de weefsels naar de lever en gaan zo juist het proces van atherosclerose tegen. Wanneer de bloedwaarde voor de beschermende HDL-deeltjes hoger is dan een minimale waarde, is het risico op coronaire hartziekten lager. Onbekend is nog of deze beschermende eigenschap blijft bestaan naarmate het HDL-cholesterol verder boven deze minimumwaarde komt te liggen.

Verhoogd LDL-gehalte en verlaagd HDL-gehalte is ongunstig

Er is sprake van een ongunstig serumcholesterol wanneer:

  • het gehalte van het schadelijke LDL-cholesterol verhoogd is (6,5 mmol/l of hoger) en/of;
  • iemand cholesterolverlagende medicatie gebruikt en/of;
  • het beschermende HDL-gehalte verlaagd is (0,9 mmol/l of lager).

Idealiter ligt de bloedwaarde voor LDL-cholesterol onder de 5 mmol per liter, dus ook een waarde tussen de 5 en 6,5 mmol/liter is al minder gunstig. Volgens bovenstaande definitie behoren ook mensen met een door medicijngebruik genormaliseerd cholesterolgehalte en mensen die vanwege de andere risicofactoren voor coronaire hartziekte, cholesterolverlagende medicatie gebruiken om hun cholesterolgehalte ook beneden de 5 mmol/liter nog verder te verlagen tot de groep mensen met een ongunstig cholesterol.

Indicatoren voor serumcholesterol

In onderstaande tabel staan de indicatoren die gebruikelijk zijn voor het presenteren van een ongunstig serumcholesterol. Vaak worden deze indicatoren uitgesplitst naar volwassenen (19-64 jaar) en ouderen (65+). Het is niet gebruikelijk om gegevens met betrekking tot cholesterol bij jongeren en kinderen (< 19 jaar) te presenteren. Welke gegevens je presenteert is behalve van de beschikbaarheid van de gegevens, ook afhankelijk van het doel.

Indicator

Omschrijving

Ongunstig serumcholesterol

  • Percentage volwassenen met een ongunstig serumcholesterol (LDL-cholesterol ≥ 6,5 mmol/l en/of HDL-cholesterol ≤ 0,9 mmol/l en/of gebruik van cholesterolverlagende medicatie).
  • Percentage ouderen met een ongunstig serumcholesterol (LDL-cholesterol ≥ 6,5 mmol/l en/of HDL-cholesterol ≤ 0,9 mmol/l en/of gebruik van cholesterolverlagende medicatie).

Verhoogd totaal cholesterol

  • Percentage volwassenen met een verhoogd totaal cholesterol.
  • Percentage ouderen met een verhoogd totaal cholesterol.

Verlaagd HDL-cholesterol

  • Percentage volwassenen met een verlaagd HDL-cholesterol.

Zie voor meer informatie: kompasSerumcholesterol (Nationaal Kompas Volksgezondheid)

Naar boven


Gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn beschikbaar voor serumcholesterol?

Gegevens over serumcholesterol zijn schaars. Als ze al worden gepresenteerd, dan zijn deze gegevens meestal gemeten. Aangezien de meeste mensen geen idee hebben van de hoogte van cholesterol, is het lastig om hier in een vragenlijst naar te vragen. Wel kan aan respondenten worden gevraagd of ze cholesterolverlagende medicatie gebruiken.

In grootschalig onderzoek wordt vaak volstaan met de bepaling van de bloedwaarde voor het totaal cholesterol (LDL-cholesterol en HDL-cholesterol samen) als indicatie voor het gehalte aan LDL-cholesterol.

Gegevens over serumcholesterol zijn schaars

Na 2001 is er geen onderzoek meer geweest dat landelijk representatieve gemeten gegevens oplevert. Er zijn wel gegevens uit een aantal regio's beschikbaar. De meest bruikbare bronnen zijn de Icoon: urlLokale en Nationale Monitors Gezondheid (endogene module, 2005-2006) en de Doetinchem Cohort Studie Cohort Studie (2003-2007).

Onderstaande tabel geeft aan welke bronnen er zijn voor serumcholesterol.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • Endogene module

Gemeenten

  • Endogene module

Vergelijking van de gemeenten met de GGD-regio

  • Endogene module

Vergelijking van de GGD-regio met Nederland

  • Niet goed mogelijk

Zie voor meer informatie over de bronnen: Icoon: Interne link naar documentAchtergrondinformatie bij gegevensbronnen.

Zie voor meer informatie: kompasAchtergrondinformatie bij de gegevensbronnen van serumcholesterol.

GGD-regio

  • Voor de gemeten gegevens over serumcholesterol kun je gebruik maken van één bron: de endogene module van de Lokale en Nationale Monitors Gezondheid.

Gemeenten

Nederland

Ter illustratie

In de periode 2003-2007 had naar schatting 7 à 8% van de volwassenen (35 tot 70 jaar) een te laag gehalte van het beschermende HDL-cholesterol (0,9 mmol/liter of lager). Deze range is gebaseerd op percentages uit twee bronnen: Lokale en Nationale Monitor Gezondheid (8% bij 35- tot 70-jarigen) en Doetinchem Cohort Studie (7% bij 36- tot 70-jarigen). Deze percentages vormen slechts een indicatie, omdat bij de gegevens wel enkele kanttekeningen geplaatst moeten worden.

Zie: kompasHoeveel mensen hebben een ongunstig cholesterol? (Nationaal Kompas Volksgezondheid)

Naar boven

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

HDL-cholesterol
High density lipoprotein cholesterol
Hoge-dichtheid-lipoproteinen ('goed cholesterol'): deeltjes die het cholesterol afvoeren vanuit de weefsels naar de lever.
LDL-cholesterol
Low density lipoprotein cholesterol
Lage-dichtheid-lipoproteinen ('slechte cholesterol'): deeltjes die het cholesterol vervoeren naar de weefsels.
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.