Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Gezondheidstoestand
Functioneren en kwaliteit van leven

Gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven

Beschrijving en definities Gegevens en bronnen

Beschrijving en definities

Waarom kwaliteit van leven in een regionale VTV?

Prevalentie- en incidentiecijfers geven zicht op de meest voorkomende ziekten en aandoeningen in een bevolking, maar ze zeggen niets over de gevolgen ervan in termen van kwaliteit van leven. Een verminderde gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven is vaak het gevolg van ziekten en aandoeningen. Kwaliteit van leven is een samenvattende maat voor het welbevinden van de bevolking (in termen van lichamelijk, psychisch en sociaal functioneren).

Kwaliteit van leven is zowel objectief als subjectief

Kwaliteit van leven is het functioneren van personen op fysiek, psychisch en sociaal gebied en de subjectieve evaluatie daarvan. Kwaliteit van leven bestaat dus uit zowel relatief objectieve als uit subjectieve aspecten. Objectieve aspecten gaan over het feit of iemand als gevolg van zijn gezondheid bepaalde beperkingen heeft. Subjectieve aspecten zeggen iets over het oordeel van de persoon over (aspecten van) zijn gezondheid. Het gaat dus bijvoorbeeld niet alleen over het aantal treden dat iemand kan traplopen in een bepaald tijdsbestek, maar ook over hoe hij of zij dit ervaart.

Kwaliteit van leven is multidimensioneel

Kwaliteit van leven bestaat uit meerdere dimensies of domeinen. Globaal zijn deze onder te verdelen in het lichamelijke, het psychische en het sociale domein. Deze kunnen worden onderverdeeld in specifieke dimensies, zoals bijvoorbeeld lichamelijk functioneren en pijn die beide deel uitmaken van het lichamelijke domein van kwaliteit van leven. Het psychische domein omvat psychische klachten, zoals angstige of depressieve gevoelens of positieve gevoelens van welbevinden. Het sociale domein omvat bijvoorbeeld het aantal en de kwaliteit van de sociale contacten. Ook de mogelijkheid om sociale rollen te vervullen, zoals het functioneren in gezin, werk, vriendenkring of vrije tijd, valt onder het sociale domein. Aspecten die niet direct in relatie staan tot ziekte en gezondheidszorg worden buiten beschouwing gelaten. In plaats van over kwaliteit van leven spreken we dan ook liever over gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven.

Generieke, ziektespecifieke en domeinspecifieke vragenlijsten

Het meten van kwaliteit van leven gebeurt door middel van vragenlijsten, die de persoon zelf invult. Er zijn drie typen vragenlijsten:

  • Generiek: generieke vragenlijsten meten de kwaliteit van leven in termen die voor iedereen, dus ongeacht de aan- of afwezigheid van specifieke ziekten, relevant zijn.
  • Ziektespecifiek: ziektespecifieke vragenlijsten meten de gevolgen van een specifieke ziekte, zoals pijn en stijfheid bij artrose.
  • Domeinspecifiek: domeinspecifieke vragenlijsten omvatten één bepaald (sub-)domein van kwaliteit van leven, bijvoorbeeld lichamelijke beperkingen.

SF-12, SF-36 en EQ-6D vaak gebruikt als generieke meetinstrumenten

Er is geen gouden standaard voor het meten van kwaliteit van leven. Dit komt doordat verschillende onderzoekers verschillende definities van kwaliteit van leven hanteren (Van Heck, 2008; Sanderman, 2008). Voor de presentatie van kwaliteit van leven voor de algemene populatie kiezen we vaak voor generieke instrumenten, en binnen deze groep voor de SF-12, de SF-36 en de EQ-6D (zie ook: Icoon: Interne link naar documentDrie instrumenten voor de kwaliteit van leven).

Indicatoren voor kwaliteit van leven

In onderstaande tabel staan de indicatoren die gebruikelijk zijn voor het presenteren van de kwaliteit van leven. Vaak wordt dit uitgesplitst naar volwassenen (19-64 jaar) en ouderen (65+), soms ook naar jongeren en kinderen (< 19 jaar).

Tabel 1: Indicatoren die gebruikelijk zijn voor het presenteren van de kwaliteit van leven.

Indicator

Omschrijving

Lichamelijke kwaliteit van leven

  • Gemiddelde somscore voor de lichamelijke kwaliteit van leven (gemeten met de SF-12) in de volwassen/ ouderen/ jongeren populatie.
  • Percentage volwassenen/ ouderen/ jongeren dat onder de lichamelijke normscorea van de SF-12 scoort, dat wil zeggen: physical component score (PCS)< 50.

Psychische kwaliteit van leven

  • Gemiddelde somscore voor de psychische kwaliteit van leven (gemeten met de SF-12) in de volwassen/ ouderen/ jongeren populatie.
  • Percentage volwassenen/ ouderen/ jongeren dat onder de psychische normscorea van de SF-12 scoort, dat wil zeggen: mental component score (MCS)< 42.

a De normscores zijn afgeleid uit de SF-12 handleiding (Ware et al., 1995b).

Meer informatie over deze drie typen vragenlijsten kun je vinden in: Icoon: Interne link naar documentInstrumenten voor de kwaliteit van leven.

Zie voor meer informatie over gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven: kompasGezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven (Nationaal Kompas Volksgezondheid).

Naar boven


Gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn nodig voor het berekenen van de kwaliteit van leven?

Voor het meten van de kwaliteit van leven in de algemene bevolking gebruik je generieke vragenlijsten, zoals de SF-12, de SF-36 of de EQ-6D. Het CBS maakt in de POLS-enquête gebruik van de SF-12 en beschikt over Nederlandse gemiddelden. De SF-12, een variant van de SF-36, bestaat uit twaalf vragen die twee totaalscores berekent, één voor de lichamelijke kwaliteit van leven (physcial component score) en één voor de psychische kwaliteit van leven (mental component score).

CBS presenteert gegevens over kwaliteit van leven

Gegevens over de kwaliteit van leven, gemeten met de SF-12, in de GGD-regio en in Nederland komen uit de POLS-enquête en zijn beschikbaar via CBS-StatLine. Het is dus niet nodig hiervoor zelf berekeningen uit te voeren. Voor de afzonderlijke gemeenten staan deze gegevens niet in POLS. Deze moeten uit de gezondheidsenquête (die input levert voor de Icoon: urlLokale en Nationale Monitors Gezondheid) van de GGD-regio komen.

Onderstaande tabel geeft aan welke bronnen je kunt hanteren voor de kwaliteit van leven.

Tabel 2: Bronnen die gebruikt kunnen worden voor het meten van kwaliteit van leven.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • CBS-POLS
  • GGD-gezondheidsenquête

Gemeenten

  • GGD-gezondheidsenquête

Vergelijking van de gemeenten met de GGD-regio

  • GGD-gezondheidsenquête

Vergelijking van de GGD-regio met Nederland

  • CBS-POLS

GGD-regio

  • Er kunnen twee bronnen beschikbaar zijn voor de kwaliteit van leven voor de GGD-regio: CBS-POLS en de GGD-gezondheidsenquête.
  • Welke je gebruikt, is afhankelijk van welke vergelijking je wilt maken (zie tabel).
  • De gegevens van de POLS-enquête van het CBS zijn via Icoon: URL transparantStatLine beschikbaar.
  • In de nabije toekomst kun je jouw GGD-regio vergelijken met andere GGD-regio's en met Nederland via de Lokale en Nationale Monitor Gezondheid.

Gemeenten

  • Voor de kwaliteit van leven voor de afzonderlijke gemeenten moet gebruik worden gemaakt van gegevens uit de GGD-gezondheidsenquête.

Nederland

  • Voor de kwaliteit van leven in Nederland zijn gegevens beschikbaar uit de CBS-POLS-enquêtes en zijn te vinden op CBS-StatLine.

Ter illustratie

Over het algemeen rapporteren mannen een betere gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven dan vrouwen. Mannen rapporteren een hogere normscore op de SF-12 dan vrouwen. In 2009 was de gemiddelde lichamelijke somscore 51,2 voor mannen en 49,5 voor vrouwen, de gemiddelde psychische somscore was 53,7 voor mannen en 52,2 voor vrouwen. Ook het percentage mannen dat een minder goede kwaliteit van leven rapporteert, ligt lager dan bij vrouwen. Dit geldt zowel voor lichamelijke (mannen 26% en vrouwen 35%) als voor psychische aspecten (mannen 9% en vrouwen 13%) van de kwaliteit van leven.

Zie: Icoon: Interne link naar documentKwaliteit van leven (Nationaal Kompas Volksgezondheid) en Icoon: URL transparantCBS-StatLine.

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

  • Ware JE, Kosinski M, Keller SD.SF-12: How to score the SF-12 Physical and Mental Health Summary Scales. Boston: The Health Institute, New England Medical Center, 1995b.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

POLS
Permanent Onderzoek Leefsituatie (CBS)
SF-12
Medical Outcomes Study 12-Item Short Form Health Survey
Variant van de SF-36 (zie aldaar), een vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. De SF-12 bestaat uit 12 vragen waarmee twee totaalscores berekend kunnen worden: één voor de lichamelijke kwaliteit van leven (physcial component score) en één voor de psychische kwaliteit van leven (mental component score).
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.