Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Gezondheidstoestand
Sterfte en Levensverwachting

Totale sterfte

Beschrijving en definities Gegevens en bronnen

Beschrijving en definities

Waarom totale sterfte in een regionale VTV?

De totale sterfte is een veel gebruikte maat voor de beschrijving van de gezondheid van een bevolking. Als we de sterfte van verschillende populaties (bijvoorbeeld populaties in verschillende regio's) met elkaar willen vergelijken, moeten we rekening houden met de samenstelling van de populaties. De leeftijdsopbouw kan bijvoorbeeld effect hebben op de hoogte van de sterfte. In een oudere populatie zullen meer mensen overlijden dan in een jongere populatie. Om hier rekening mee te houden worden sterftecijfers meestal gestandaardiseerd.

De totale sterfte kan in verschillende maten worden uitgedrukt. Afhankelijk van wat je wilt weergeven, is de ene maat geschikter dan de andere. De volgende sterftematen worden het meest gebruikt:

Sterftecijfers standaardiseren om populaties te vergelijken

Om rekening te houden met verschillen in samenstelling van populaties worden sterftecijfers meestal gestandaardiseerd. Door voor leeftijd te standaardiseren zijn de uiteindelijke sterftecijfers, bijvoorbeeld van verschillende GGD-regio’s, beter vergelijkbaar. Twee veel gebruikte maten voor gestandaardiseerde sterfte zijn de Standardised Mortality Ratio (SMR) en de Comparative Mortality Figure (CMF). In de kaarten in de Nationale Atlas Volksgezondheid ('Zorgatlas') wordt de CMF gebruikt om de sterfte in verschillende regio's te vergelijken. Hierbij wordt Nederland op 100 gesteld. Heeft een regio een CMF van 95, dan is de sterfte in die regio gunstiger dan in heel Nederland. In de Zorgatlas wordt ook aangegeven of het verschil tussen een regio en Nederland significant is.

Indicatoren voor de totale sterfte

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de indicatoren die je kunt gebruiken voor het presenteren van de totale sterfte. Ons advies is om zowel de absolute sterfte als de gestandaardiseerde sterfte te presenteren. Voor een vergelijking van de sterfte van verschillende populaties (bijvoorbeeld populaties in verschillende regio's) gebruik je gestandaardiseerde sterftecijfers. Welke gegevens je presenteert is, behalve van het doel, ook afhankelijk van de beschikbaarheid van de gegevens.

Tabel 1: Indicatoren die je kunt gebruiken voor het presenteren van de totale sterfte.

Indicator

Omschrijving

Absolute sterfte

  • Gemiddeld aantal overledenen in een bepaalde periode.

Gestandaardiseerde sterfte

  • Aantal overledenen in een periode gestandaardiseerd voor leeftijd en geslacht.

Bruto sterfte

  • Gemiddeld aantal overledenen per 100.000 (of 10.000) inwoners in een bepaalde periode.

Zie voor meer informatie:

Naar boven


Gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn beschikbaar voor de totale sterfte?

Gegevens over de totale sterfte in Nederland zijn te vinden in de Zorgatlas en worden tevens uitgebreid beschreven in het Nationaal Kompas Volksgezondheid (zie Nationaal Kompas: Sterfte). In het Nationaal Kompas wordt de sterfte in een recent jaar beschreven naar leeftijd, geslacht, sociaaleconomische status en etniciteit, worden trends uit het verleden gepresenteerd en komen verwachtingen voor de toekomst aan de orde.

Zorgatlas presenteert sterfte per GGD-regio en per gemeente

Gegevens met betrekking tot de totale sterfte naar regio zijn te vinden in de Zorgatlas. Hierbij is het niet nodig om zelf berekeningen uit te voeren. De cijfers over de totale sterfte worden in de Zorgatlas gepresenteerd als CMF per GGD-regio en per gemeente. Deze cijfers zijn dus gecorrigeerd voor verschillen in samenstelling van de bevolking naar leeftijd en geslacht van de verschillende regio’s. De cijfers per GGD-regio en per gemeente worden regelmatig geactualiseerd.

Zie voor de kaarten die op dit moment in de Zorgatlas staan: Icoon: ZorgatlasZorgatlas: Totale sterfte.

Onderstaande tabel geeft aan welke bronnen je kunt hanteren voor de totale sterfte.

Tabel 2: Bronnen voor berekening totale sterfte.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • Zorgatlas

Gemeenten

  • Zorgatlas

Vergelijking van de gemeenten met de GGD-regio

  • Zorgatlas

Vergelijking van de GGD-regio met Nederland

  • Zorgatlas

GGD-regio

  • De totale sterfte per GGD-regio kun je vinden in de Zorgatlas. De Zorgatlas presenteert de CMF voor de totale sterfte per GGD-regio.
  • Hiermee kun je ook de totale sterfte in een GGD-regio vergelijken met de totale sterfte in andere GGD-regio's en met de totale sterfte in Nederland.
  • Met deze cijfers kun je aangeven of jouw GGD-regio beter of slechter scoort in vergelijking met andere GGD-regio's.
  • Met deze cijfers kun je ook aangeven of de sterfte in jouw GGD-regio significant hoger of lager is dan in Nederland.

Ter illustratie

In de regio's Zuid-Limburg (77,1 per 10.000) lag de sterfte in de periode 2005-2008 boven het landelijk gemiddelde van 72,1 sterfgevallen per 10.000 inwoners per jaar.

Zie figuur 1.

Gemeenten

  • De totale sterfte per gemeente kun je vinden in de Zorgatlas. De Zorgatlas presenteert de CMF voor de totale sterfte per gemeente.
  • Hiermee kun je de totale sterfte in een gemeente vergelijken met de totale sterfte in andere gemeenten en met de totale sterfte in Nederland.
  • Met deze cijfers kun je aangeven of een gemeente in jouw GGD-regio beter of slechter scoort in vergelijking met andere gemeenten in jouw GGD-regio of in andere GGD-regio's.
  • Met deze cijfers is ook aan te geven of de sterfte in de gemeente significant hoger of lager is dan in Nederland.

Ter illustratie

In het westen liggen verhoudingsgewijs de meeste gemeenten met een laag sterftecijfer, met uitzondering van de meeste grote steden. In de meeste grote steden is de sterfte gemiddeld hoger dan het landelijk gemiddelde.

Zie figuur 2.

Nederland

  • De totale sterfte in Nederland is te vinden in de Zorgatlas. De Zorgatlas presenteert de CMF voor de totale sterfte in Nederland.
  • Met de kaartjes van de totale sterfte per GGD-regio en de totale sterfte per gemeente kun je vergelijken of GGD'en respectievelijk gemeenten significant verschillen van de totale sterfte in Nederland.
  • Via de Zorgatlas kun je een excelsheet downloaden met de relatief gestandaardiseerde sterfte per doodsoorzaak.

Ter illustratie

Gemiddeld overlijden er in Nederland 134.959 mensen per jaar (gemeten over de periode 2005-2008), dat zijn 72,1 sterfgevallen per 10.000 inwoners per jaar.

Figuur 1: Totale sterfte in Nederland naar GGD-regio in de periode 2005-2008 (Bron: CBS Doodsoorzakenstatistiek; Icoon: ZorgatlasZorgatlas).

Totale sterfte per GGD-regio (2005-2008)

Deze kaart kan vervangen zijn door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaart (Icoon: ZorgatlasZorgatlas, sterfte).

Figuur 2: Totale sterfte in Nederland naar gemeente in de periode 2003-2006 (Bron: CBS Doodsoorzakenstatistiek; Icoon: ZorgatlasZorgatlas).

Totale sterfte per gemeente (2005-2008)

Deze kaart kan vervangen zijn door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaart (Icoon: ZorgatlasZorgatlas, sterfte).

Naar boven

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CMF
Comparative Mortality Figure
De verhouding tussen de sterfte in een bepaalde subpopulatie en de sterfte in de totale populatie gecorrigeerd voor leeftijds- en geslachtsverschillen (directe standaardisatie).
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.