Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Indicatoren en bronnen

Indicatoren in een regionale VTV

Indicator geeft samenvatting van basisgegevens over bepaald onderwerp

De term indicator wordt meestal gebruikt voor een ‘kengetal’ dat op een zorgvuldig afgewogen wijze een samenvatting geeft van een reeks basisgegevens over een bepaald onderwerp. Hierdoor kan eenduidig een trend worden gevolgd of kunnen regio’s of gemeenten worden vergeleken. Als zulke indicatoren gekoppeld zijn aan doelstellingen of voornemens van beleid kunnen ze ook een functie krijgen bij het meten van de prestaties van het beleid of van andere actoren en worden ze ‘prestatie-indicatoren’ genoemd. De keuze van een set van prestatie-indicatoren hangt sterk af van de doelstelling, van de betroken actoren en van het aggregatieniveau (De Hollander et al., 2006).

Beïnvloedbaarheid door interventies van belang bij indicatoren gezondheidstoestand en determinanten

Bij indicatoren voor gezondheidstoestand en determinanten gaat het vaak om de beïnvloedbaarheid (of vermijdbaarheid) door preventieve interventies en zorginterventies van gemeenten. Bij indicatoren van het zorgsysteem gaat het juist omgekeerd om een directe relatie met determinanten of gezondheidstoestand.

Kwantitatieve indicatoren kunnen trends in kaart brengen

Aan de hand van een goed gekozen verzameling van kwantitatieve indicatoren kun je trends in kaart brengen. Ook kun je vergelijkingen maken tussen gemeenten binnen de regio, met Nederland of met relevante andere gemeenten en regio’s. Zo kunnen we betekenis geven aan getallen. Doet mijn regio het beter dan tien jaar geleden? Hoe doet mijn regio het in vergelijking met Nederland? Hoe groot is het verschil tussen de slechtste en de beste gemeente in mijn regio?

Indicatoren in Toolkit sluiten aan bij VTV, ECHI, IGZ en monitors

De indicatoren in de Toolkit sluiten aan bij de indicatoren gebruikt in de nationale VTV, bij de indicatoren van de ECHI-‘short-list’ (Kramers & The ECHI team, 2005), de prestatie-indicatoren van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ, 2007c) en bij de indicatoren gebruikt voor de Lokale en Nationale Monitors Gezondheid.

Rapportage van indicatoren in een regionale VTV

Een van de eerste stappen bij het opstellen van een regionale VTV is de onderwerpkeuze (zie: Proces voor de ontwikkeling van een regionale VTV). Hierbij gaat het om het vaststellen van de onderzoeksvragen en de benodigde gegevens. Voor de rapportage moet je bedenken welke indicatoren je wilt beschrijven en analyseren in je regionale VTV. Een aantal indicatoren mag eigenlijk niet ontbreken in een regionale VTV. Zo zul je altijd een beschrijving moeten geven van de bevolking in jouw regio, evenals specifieke karakteristieken van jouw regio. Die bevolking in jouw regio maakt jouw regio uniek. Ook over de andere onderdelen van het VTV-model (zie figuur 1) zou je bij voorkeur iets moeten zeggen. De uiteindelijke selectie van de indicatoren wordt mede bepaald door de beschikbaarheid van (recente) gegevens op landelijk en/of regionaal niveau en op relevantie ervan voor de regio.

Sommige indicatoren mogen niet ontbreken in regionale VTV

Tabel 1 geeft een lijst met indicatoren die je kunt gebruiken in je rapportage. De eerste kolom geeft de indicatoren die ons inziens niet mogen ontbreken in een regionale VTV. De tweede kolom geeft de 'optionele' indicatoren: afhankelijk van de situatie in jouw regio en de beschikbaarheid van gegevens zul je hier iets over moeten zeggen.

Figuur 1: Conceptuele VTV-model.

VTV-model

Tabel 1: Onderwerpen in een regionale VTV uitgesplitst naar onderwerpen die eigenlijk niet mogen ontbreken en onderwerpen die afhankelijk van de situatie en beschikbaarheid kunnen worden toegevoegd of die specifiek voor een regio zijn.

Mag niet ontbreken in een rVTV

Optioneel1

Voorbeeld2

Bevolking

Bevolking

bevolkingsomvang

toerisme

rVTV Zeeland

leeftijdsopbouw

bevolkingsdichtheid en stedelijkheid

rVTV Zuid-Limburg

etniciteit

dak- en thuislozen

rVTV Zeeland

sociaaleconomische status

religie

rVTV Zeeland

karakteristieken van de regio3

huishoudenssamenstelling

rVTV Zuid-Limburg

kwetsbare burgers3

rVTV Zuid-Limburg

Gezondheidstoestand

Gezondheidstoestand

levensverwachting

Q-koorts, zie infectieziekten2

rVTV Gelre-IJssel

gezonde levensverwachting

ziekte van Lyme, zie infectieziekten2

rVTV Gelre-IJssel

totale sterfte

ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid

rVTV Zuid-Holland Noord

sterfte naar doodsoorzaak

indicator(en) m.b.t. kwaliteit van leven4

voorkomen van (belangrijkste) ziekten en aandoeningen in de regio

ziektelast (DALY's)2

rVTV Zeeland

Determinanten

Determinanten

lichaamsgewicht

borstvoeding3

rVTV Zuid-Holland Noord

roken

persoonlijkheidskenmerken5,6

alcoholgebruik

verkeersgedrag5,6

druggebruik

pesten3

rVTV Zuid-Limburg

voeding

bloeddruk5

lichamelijke activiteit

serumcholesterol5

seksueel gedrag

binnenmilieu

buitenmilieu

leefomgeving3,6

rVTV Hollands Midden

sociale omgeving3, onder andere sociale steun, eenzaamheid

rVTV Zuid-Holland Noord

Preventie

Preventie

preventie gericht op roken

jeugdgezondheidszorg3

rVTV Zuid-Holland Noord

preventie gericht op schadelijk alcoholgebruik

preventie gericht op overgewicht

preventie gericht op seksueel gedrag3

rVTV Gelre-IJssel

preventie gericht op depressie

preventie gericht op diabetes

vaccinaties van het Rijksvaccinatieprogramma

griepvaccinaties

bevolkingsonderzoeken borstkanker en baarmoederhalskanker

Zorg

Zorg

Wmo3

ambulancezorg

rVTV Hollands Midden

huisartsenzorg

SEH

ziekenhuiszorg

HAP3

rVTV Hollands Midden

thuiszorg

fysiotherapie3

rVTV Hollands Midden

openbare geestelijke gezondheidszorg

jeugdzorg5

mantelzorg3

gehandicaptenzorg5

rVTV Zuid-Holland West

verpleging en verzorging3

algemeen maatschappelijk werk5

rVTV Hollands Midden

verloskundige zorg3

rVTV Hollands Midden

mondzorg

rVTV Hollands Midden

geestelijke gezondheidszorg3

rVTV Hollands Midden

Beleid

Beleid

gezondheidsbeleid2, gemeentelijk, regionaal en landelijk niveau

rVTV Gelre-IJssel

Toekomst

Toekomst

bevolkingsprognose3

rVTV Zuid-Holland West

demografische prognose voorkomen belangrijkste ziekten

epidemiologische trends belangrijkste ziekten en determinanten3

rVTV Zuid-Holland Noord

demografische prognose van zorggebruik3

rVTV Zuid-Holland Noord

1. Specifiek voor de regio en/of afhankelijk van de beschikbaarheid van de gegevens.

2. Voorbeeld van een regionale VTV waarin het onderwerp is uitgewerkt indien het niet is uitgewerkt in de Toolkit regionale VTV.

3. Nog niet uitgewerkt in de Toolkit regionale VTV. Voor uitwerking van dit onderwerp, zie voorbeeld.

4. Kwaliteit van leven kan worden uitgewerkt met behulp van de volgende indicatoren: ervaren gezondheid, lichamelijk functioneren, psychische gezondheid/psychisch functioneren, gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven.

5. Vooralsnog niet mogelijk uit te werken en/of niet uitgewerkt in een regionale VTV.

6. Hieronder vallen onderwerpen als: sociale veiligheid, criminaliteit, groen in de omgeving.

7. Zie VTV 2010 en Nationaal Kompas Volksgezondheid.

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

ECHI
European Community Health Indicators
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.