Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Zorg
Curatieve zorg

Spoedeisende hulpafdeling ziekenhuis

Beschrijving en definitie Aanbod: gegevens en bronnen Gebruik: gegevens en bronnen Toegankelijkheid: gegevens en bronnen

Beschrijving en definitie

Waarom gegevens over spoedeisende hulp in een regionale VTV?

Voor gemeenten is het voorkomen van ongevallen en letsel (ongevallen- en letselpreventie) een belangrijk aandachtspunt. Meer informatie over de soorten ongevallen en de toedracht van het ongeval zegt iets over de risicogroepen (bijvoorbeeld schoolgaande kinderen op de fiets) en risicofactoren (bijvoorbeeld gevaarlijke kruisingen) waarop de gemeente zich kan richten.

Beleidsmogelijkheden van gemeenten op het gebied van zorg liggen met name op het gebied van de toegankelijkheid van de zorg. In het geval van spoedeisende hulp is het aspect tijdigheid van belang (hoe snel kan iemand op een spoedeisende eerste hulppost (SEH) zijn en hoe snel wordt iemand geholpen), maar ook de samenwerking tussen hulpverlenende instanties.

Spoedeisende hulpzorg omvat traject van melding tot overdracht van patiënt

Waneer iemand acuut zorg nodig heeft, kan diegene kiezen uit huisarts of huisartsenpost (HAP), SEH, alarmnummer voor ambulancezorg. De SEH is dus een van de diensten waar men terecht kan in geval van acute zorg (zorg die niet kan wachten tot de eerstvolgende mogelijkheid op werkdagen om de huisarts of hulpverlener te raadplegen). Een huisarts kan een patiënt naar de SEH doorverwijzen voor verdere diagnostiek, zoals het maken van een röntgenfoto, en verdere behandeling door een specialist. In de spoedeisende ambulancezorg worden patiënten na stabilisatie en behandeling ter plekke in veel gevallen vervoerd naar een SEH. Daar vindt verdere behandeling plaats en volgt eventueel een ziekenhuisopname. Patiënten komen ook op eigen gelegenheid naar de afdeling vanwege een spoedeisend gezondheidsprobleem. Soms komt men ook op de SEH voor controle of nabehandeling.

SEH is gespecialiseerde ziekenhuisafdeling gericht op medische en verpleegkundige acute zorg

Een SEH is een gespecialiseerde afdeling van een ziekenhuis die erop gericht is medische en verpleegkundige zorg te verlenen aan ongevalslachtoffers en aan patiënten met acute aandoeningen. Alle SEH's in Nederland moeten aan de minimale kwaliteitseisen voldoen. Sommige SEH's bieden daarnaast gespecialiseerde spoedeisende zorg aan één of meer omschreven patiëntencategorieën samen met het ziekenhuis (bijvoorbeeld intensive care of chirurgie). Daarnaast worden aanvullende eisen gesteld aan SEH's van ziekenhuizen die in afgelegen gebieden liggen. Overigens is het verlenen van acute zorg in het ziekenhuis niet voorbehouden aan de SEH-afdeling; ook op bijvoorbeeld de angio(dotter)kamer, verloskamer of verpleegafdeling (bij acute complicaties) kan acute zorg worden verleend. Niet alle SEH's met enkel een basisniveau hoeven 24 uur 7 dagen per week open te zijn. Het is wel belangrijk dat spoedeisende zorg op regionaal niveau gewaarborgd is. Van ziekenhuizen die één of meerdere vormen van profielzorg bieden, wordt verwacht dat ze die zorg wel 24 uur 7 dagen per week kunnen leveren.

Helft van behandelingen voor acute ziekte of controle

Van de 1,9 miljoen behandelingen op de afdeling Spoedeisende hulp zijn 930.000 behandelingen (49%) in verband met een acute ziekte of aandoening of is er sprake van een controle (CV, december 2009). Verder zijn 870.000 behandelingen in verband met acute lichamelijke letsel door ongevallen, geweld of automutilatie (46%) en 110.000 behandelingen (6%) in verband met overige zaken. Deze gegevens zijn afkomstig uit LIS.

Aandoeningen aan bewegingsapparaat komen vaakst voor

Aandoeningen van het bewegingsapparaat en huid/subcutis zijn de belangrijkste reden voor komst naar de SEH. Daarnaast komen aandoeningen van het spijsverteringsstelsel en hartvaatstelsel veel voor. Dit patroon blijkt ook uit de specialismen die verantwoordelijk zijn voor veel behandelingen: heelkunde, orthopedie, interne geneeskunde en cardiologie.

Indicatoren voor SEH

Beleidsmogelijkheden van gemeenten met betrekking tot de SEH liggen vooral op het gebied van toegankelijkheid. Onderstaande tabel geeft een overzicht van indicatoren op het gebied van spoedeisende hulp waarover gegevens beschikbaar zijn. Deze beschikbaarheid bepaalt grotendeels de keuze van de indicatoren. Welke uiteindelijk in de regionale VTV worden opgenomen, wordt vooral bepaald door lokale wensen van gemeenten en zorgaanbieders.

Indicator

Omschrijving

Aanbod

  • aantal en locaties van spoedeisende hulpafdelingen.

Gebruik

  • aantal behandelingen op spoedeisende hulpafdeling.
  • urgentie van gezondheidsproblemen waarmee mensen naar de spoedeisende hulpafdeling komen: U1, U2, U3, U4 of U5a.

Toegankelijkheid

  • gemiddelde reistijd naar spoedeisende hulpafdeling.
  • patiënttevredenheid en patiëntenbelang.

a Voor het vastleggen van de urgentie van de gezondheidsproblemen worden verschillende triagesystemen gebruikt, zoals het Nederlands Triage Systeem (NTS) en het Manchester Triage Systeem. Het NTS gebruikt de volgende vijf categorieën: U1= levensbedreigend, U2= spoed, U3= dringend, U4= niet dringend, U5= advies.

Naar boven


Aanbod: gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn beschikbaar voor aanbod van de SEH?

Informatie over het aanbod van de spoedeisende hulpafdelingen ofwel de locaties van de spoedeisende hulpafdelingen en het aantal SEH's zijn te vinden in de Nationale Atlas Volksgezondheid ('Zorgatlas'). Het is dus niet nodig zelf berekeningen uit te voeren. Er zijn niet direct gegevens beschikbaar per GGD-regio of gemeente. Wel kun je met behulp van de locaties in Nederland bekijken hoeveel SEH-afdelingen jouw GGD-regio of gemeente bevat. De gegevens zijn ook beschikbaar via de VHN (Vereniging Huisartsenposten Nederland).

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de bronnen die je kunt hanteren voor gegevens over het aanbod van SEH's.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • Zorgatlas

Gemeenten

  • Zorgatlas

Vergelijking van gemeenten met GGD-regio

-

Vergelijking van GGD-regio met Nederland

-

GGD-regio

  • De locaties van de SEH's en het aantal SEH's kun je vinden in de Zorgatlas.
  • Met behulp van deze gegevens kun je bekijken hoeveel SEH's zich in jouw GGD-regio bevinden. Let wel: je hebt hiermee geen zicht op de dekking voor jouw GGD-regio.

Gemeente

  • Het aantal en de locaties van de SEH's kun je vinden in de Zorgatlas.
  • Met behulp van deze gegevens kun je bekijken hoeveel SEH's zich in de gemeenten van jouw GGD-regio bevinden. Let wel: je hebt hiermee geen zicht op de dekking voor de gemeenten.

Nederland

  • Het aantal en de locaties van de SEH's kun je vinden in de Zorgatlas (gegevens van de VHN).

Ter illustratie

In 2010 waren er in Nederland in totaal 105 SEH's. In 2003 waren er nog 118.

Zie figuur 1.

Figuur 1: Locaties spoedeisende hulpdiensten en huisartsenposten per mei 2010 (Bron: www.zorgatlas.nl).

Locaties SEH's en HAP's (mei 2010)

Er treden regelmatig veranderingen op in de locaties en het aantal standplaatsen en stationeringsplaatsen. De situatie zoals die in de kaart is weergegeven is van oktober 2008. Deze kaart kan vervangen zijn door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (www.zorgatlas.nl, algemene en categorale ziekenhuizen: aanbod).

Figuur 2: Spoedeisende hulp na letsels per GGD-regio, periode 2000-2004 (Bron: www.zorgatlas.nl).

Spoedeisende hulp na letsels

Deze kaart kan vervangen zijn door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (www.zorgatlas.nl, algemene en categorale ziekenhuizen: gebruik).

Naar boven


Gebruik: gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn beschikbaar voor gebruik van de SEH?

Het gebruik van de SEH kan worden beschreven met behulp van het aantal behandelingen per 1.000 inwoners. Deze informatie berekent Consument en Veiligheid op basis van het LIS. Daarnaast zijn gegevens beschikbaar van de meetweken spoedzorg. De betreffende gegevens staan ook gepresenteerd in het Nationaal Kompas Volksgezondheid en in de Nationale Atlas Volksgezondheid ('Zorgatlas').

Informatie over patiënten op SEH via LIS en meetweken spoedzorg

Consument en Veiligheid schat op basis van het LIS het aantal SEH-behandelingen per jaar. In het LIS registreert een steekproef van SEH's continu informatie over patiënten die zich melden op de SEH-afdeling. Op basis van de steekproef kan een schatting worden gemaakt van het totaal aantal SEH-behandelingen in Nederland. Deze SEH's registreren zowel acute lichamelijke letsels als acute aandoeningen. Vanwege het steekproefkarakter zijn gegevens (nog) niet te vertalen naar regio’s.

Een reeks van onderzoeken genaamd 'meetweken spoedzorg' uitgevoerd door het Julius Centrum sinds 2004, levert informatie op over het gebruik van acute zorg op HAP's, SEH-afdelingen, ambulancediensten en andere zorginstellingen. Tijdens de meetweken worden SEH-bezoeken geregistreerd gedurende een maand in vier regio's en een week in één regio (Bos et al., 2009b; Van Veenendaal et al., 2009b; Van Veenendaal et al., 2009c).

Regionale Cijfers Model geeft indicatie aantal SEH-behandelingen per GGD-regio

Via het Regionale Cijfers Model van Consument en Veiligheid is wel een indicatie te verkrijgen van het aantal SEH-behandelingen per GGD-regio. Deze schatting is gebaseerd op de verhouding van het aantal ziekenhuisopnamen vanwege letsel in een regio ten opzichte van het landelijk aantal ziekenhuisopnamen vanwege letsel. Ook wordt rekening gehouden met de urbanisatiegraad van de regio en de leeftijdsopbouw. Landelijke gegevens worden zo als het ware naar regionale gegevens geprojecteerd. Een vergelijking van deze regionale cijfers met landelijke gegevens (of een andere regio) met de bedoeling om specifieke risico's in een bepaalde regio aan te wijzen, kun je op basis van deze methode dan ook niet maken. De Zorgatlas presenteert deze cijfers.

Regionale cijfers ook via SEH

Productiecijfers met betrekking tot spoedeisende zorg komen uit de systemen van de desbetreffende ziekenhuizen en SEH's. Deze geven informatie over het aantal SEH-behandelingen en redenen voor bezoek aan de SEH. Op deze manier is het mogelijk om regionale cijfers te verkrijgen over de SEH-behandelingen.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de bronnen die je kunt hanteren voor gegevens over het gebruik van een SEH-afdeling.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • Zorgatlas
  • Regionale Cijfers Model van Consument en Veiligheid
  • Regionale ziekenhuizen/SEH's

Gemeenten

-

Vergelijking van gemeenten met GGD-regio

-

Vergelijking van GGD-regio met Nederland

-

GGD-regio

  • Het is nog niet mogelijk om het aantal behandelingen (per 1.000 inwoners) per GGD-regio te presenteren.
  • Een indicatie van het aantal SEH-behandelingen in een GGD-regio kun je krijgen via het Regionale Cijfers Model van Consument en Veiligheid en is beschikbaar via de Zorgatlas. Let wel: de geschatte regionale cijfers dienen ter indicatie en kunnen afwijken van het werkelijke aantal SEH-behandelingen binnen een regio.
  • Regionale gegevens over het aantal SEH-behandelingen zijn beschikbaar per SEH in de betreffende regio.

Ter illustratie

In 2009 was het aantal contacten op de SEH in het Groene Hart Ziekenhuis 21.562. De meest voorkomende redenen zijn buikklachten en pijn op de borst.

Zie: Groeien in Gezondheid II (Hollands Midden 2010)

Gemeente

  • Het is niet mogelijk om het aantal behandelingen (per 1.000 inwoners) per gemeente te presenteren.

Nederland

  • Het aantal behandelingen per 1.000 personen per jaar zijn beschikbaar via het LIS en de meetweken spoedzorg.
  • Zowel het LIS als de meetweken biedt informatie over de soort behandeling (spoedeisend, controle) en in verband met welk aandoening.
  • Deze informatie is alleen beschikbaar voor Nederland en kan (nog) niet worden uitgesplitst naar GGD-regio of gemeente.

Ter illustratie

Het aantal SEH-behandelingen voor letsels varieert per GGD-regio van ongeveer 5.000 in de GGD-regio Westelijke Mijnstreek tot 67.000 in de regio Rotterdam e.o. Het aantal SEH-behandelingen na een ongeval is ruim dertien keer zoveel in de regio Rotterdam e.o. als in de Westelijke Mijnstreek, terwijl er vijf keer zoveel mensen in Rotterdam e.o. wonen als in de Westelijke Mijnstreek.

Zie figuur 2.

Naar boven


Toegankelijkheid: gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn beschikbaar voor toegankelijkheid van de SEH?

Gegevens over de toegankelijkheid van SEH-zorg (geografische toegankelijkheid en wachten op zorg) zijn afkomstig uit verschillende registraties. Gezondheidsenquêtes kunnen (gemeentelijke en regionale) gegevens bieden over de tevredenheid van mensen over verschillende aspecten van de toegankelijkheid van een SEH. Momenteel zijn er geen landelijke vragenlijsten of registraties die aandacht besteden aan het patiëntenbelang.

Zorgatlas levert gegevens over geografische toegankelijkheid en wachttijden

De toegankelijkheid van de SEH-zorg wordt bepaald door de gemiddelde reistijd naar de spoedeisende hulpafdeling per ambulance dan wel per auto. Beleidsregels stellen dat de spreiding van SEH's zodanig dient te zijn dat iedere Nederlander binnen 45 minuten na melding van een spoedeisende hulpvraag naar een SEH vervoerd kan worden door een ambulance (zie: Ambulancezorg). De meeste mensen gaan op eigen gelegenheid naar een SEH-afdeling. De Nationale Atlas Volksgezondheid ('Zorgatlas') presenteert gegevens over reistijden naar de SEH per auto en per ambulance.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de bronnen die je kunt hanteren voor gegevens over de toegankelijkheid van de SEH-afdeling.

Presentatieniveau gegevens

Bron

Reistijd naar SEH

GGD-regio

  • Zorgatlas
  • RAV

Gemeenten

  • Zorgatlas

Vergelijking van gemeenten met GGD-regio

  • Zorgatlas

Vergelijking van GGD-regio met Nederland

  • Zorgatlas

Tevredenheid en belang patiënt

GGD-regio

  • GGD-gezondheidsenquête
  • Registratie van de SEH

Gemeenten

  • GGD-gezondheidsenquête
  • Registratie van de SEH

Vergelijking van gemeenten met GGD-regio

  • GGD-gezondheidsenquête
  • Registratie van de SEH

Vergelijking van GGD-regio met Nederland

-

GGD-regio

  • De Zorgatlas levert per RAV-regio gegevens over het percentage ambulances dat de 15-minuten norm (A1-ritten) en de 30-minutennorm (A2-ritten) niet haalt. Deze gegevens zijn ook verkrijgbaar bij de verschillende regionale ambulancevervoerders (zie ook: Ambulancezorg).
  • De Zorgatlas geeft informatie over de reistijden tot dichtstbijzijnde ziekenhuis met SEH per auto en per ambulance.
  • Tevredenheid van mensen over de toegankelijkheid van een SEH is niet standaard beschikbaar, deze moet komen uit de GGD-gezondheidsenquête of registraties van de SEH.

Ter illustratie

Ongeveer 0,6% (95.560 mensen) van de Nederlandse bevolking woont meer dan 30 minuten rijden verwijderd van de dichtstbijzijnde SEH. Dit is het geval op de Waddeneilanden, Zeeuws-Vlaanderen, Schouwen-Duivenland, Noordoostpolder en enkele delen van Friesland en Noord-Groningen.

Zie figuur 3.

Gemeente

  • De Zorgatlas geeft informatie over de reistijden tot dichtstbijzijnde ziekenhuis met SEH per auto en per ambulance (voor reistijden per ambulance, zie ook: Ambulancezorg).
  • Tevredenheid van mensen over de toegankelijkheid van een SEH is niet standaard beschikbaar, deze moet komen uit de GGD-gezondheidsenquête of registraties van de SEH.

Ter illustratie

De voorzieningen voor de gezondheidszorg in Zuid-Limburg zijn over het algemeen goed bereikbaar. Zo is de bereikbaarheid van de acute zorg goed geregeld. In Heerlen is 93% van de A1-ritten binnen vijftien minuten ter plaatse (gemeten over de periode 2007-2009).

Zie: Een gezonde kijk op Heerlen (Zuid-Limburg 2011)

Nederland

  • De Zorgatlas geeft informatie over de reistijden tot dichtstbijzijnde ziekenhuis met SEH per auto en per ambulance (voor reistijden per ambulance, zie ook: Ambulancezorg).
  • Tevredenheid van mensen over de toegankelijkheid van een SEH is niet beschikbaar via landelijke vragenlijsten of registraties.

Ter illustratie

Ongeveer 57.000 inwoners kunnen niet binnen 45 minuten per ambulance een SEH bereiken. Het gaat voornamelijk om de Waddeneilanden.

Zie figuur 4.

Figuur 3: Reistijd naar dichtstbijzijnde ziekenhuis met SEH-afdeling met de auto, 2008 (Bron: www.zorgatlas.nl).

Reistijd naar dichtstbijzijnde SEH per auto (2008)

Deze kaart kan vervangen zijn door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (www.zorgatlas.nl, ambulancezorg).

Figuur 4: Reistijd naar dichtstbijzijnde ziekenhuis met SEH-afdeling met de ambulance, 2008 (Bron: www.zorgatlas.nl).

Reistijd naar dichtstbijzijnde SEH per ambulance (2008)

Deze kaart kan vervangen zijn door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (www.zorgatlas.nl, ambulancezorg).

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

  • Bos N, Lever TM, Stel HF, Schrijvers AJP.Het gebruik van spoedzorg; Regio Utrecht 2009. Utrecht: UMC Utrecht, Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde, 2009b.
  • CV.Uitwendige oorzaken van letsel vergeleken met ziekten. Fact sheet. Amsterdam: Consument en Veiligheid december 2.
  • Veenendaal LJ van, Lever TM, Stel HF van, Schrijvers AJP.Het gebruik van spoedzorg in de regio Rijnmond 2009. Utrecht: UMC Utrecht, Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde, 2009b.
  • Veenendaal LJ van, Lever TM, Stel HF van, Schrijvers AJP.Het gebruik van spoedzorg in de regio Harderwijk 2009. Utrecht: UMC Utrecht, Juliuscentrum voor Gezondheidswetenschappen en eerstelijns Geneeskunde, 2009c.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

HAP
Huisartsenpost
LIS
Letsel Informatie Systeem
http://www.zorggegevens.nl/gezondheid-en-ziekte/letsel-informatie-systeem/
RAV
Regionale ambulancevoorziening
Samenwerkingsverband tussen ambulancediensten en de Meldkamer Ambulancezorg (MKA).
SEH
Spoedeisende hulp
VHN
Vereniging Huisartsenposten Nederland
Brancheorganisatie van huisartsenposten in Nederland. URL: http://www.vhned.nl
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.