Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Zorg
Langdurige zorg

Thuiszorg

Beschrijving en definities Aanbod: gegevens en bronnen Gebruik: gegevens en bronnen Toegankelijkheid: gegevens en bronnen

Beschrijving en definities

Waarom gegevens over thuiszorg in een regionale VTV?

Voor een gemeente is toegankelijke zorg voor haar inwoners van belang. Met de invoering van de Wet Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) per 1 januari 2007 is de gehele huishoudelijke verzorging uit de AWBZ onder verantwoordelijkheid van de gemeente gekomen. De gemeenten hebben dus een belangrijke taak op het gebied van de thuiszorg. Om gemeenten te kunnen ondersteunen in hun beleid is inzicht in de gegeven en ontvangen thuiszorg van belang. De gevolgen van de invoering van de Wmo voor de toekomstige aansluiting tussen vraag en aanbod van thuiszorg zijn nog onduidelijk.

Ook zorgaanbieders zijn geïnteresseerd in de aansluiting tussen vraag en aanbod van zorg. In het kader van het inspelen op toekomstige zorgbehoeften zijn voor hen voornamelijk het huidige en toekomstige zorggebruik binnen de thuiszorg van belang, afgezet tegen het huidige en toekomstige aanbod.

Thuiszorg is thuis gegeven hulp bij verzorging, verpleging of in huishouding

Wie thuis verzorging, verpleging of hulp in de huishouding nodig heeft, kan een beroep doen op thuiszorg. Ouderen, chronisch zieken of mensen met een lichamelijke of verstandelijke handicap kunnen voor thuiszorg in aanmerking komen. Oudere mensen met chronische ziekten vormen de grootste groep in de thuiszorg.

Thuiszorg stelt hulpvrager in staat zich te handhaven in de thuissituatie

Thuiszorg heeft als doel de hulpvrager in staat te stellen zich te handhaven in de thuissituatie. Thuiszorg omvat zowel kort- als langdurende verpleging en verzorging. Intensieve thuiszorg vervangt vaak een opname in ziekenhuis of verpleeghuis. Overigens wordt tegenwoordig ook vaak de indeling gemaakt naar zorg zonder verblijf (kan worden geleverd door thuiszorginstellingen, maar ook door verzorgings- en verpleeghuizen) en zorg met verblijf (verzorgings- en verpleeghuizen).

De vraag naar zorg neemt de komende jaren toe en het aantal beroepskrachten in de zorg zal gelijk blijven of afnemen.

CIZ beoordeelt of zorgvrager recht heeft op thuiszorg

Voordat een zorgvrager voor thuiszorg in aanmerking komt, beoordeelt het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) eerst of deze persoon hier recht op heeft. Het CIZ beoordeelt de vraag naar zorg van een cliënt en stelt vast hoeveel en welke zorg wenselijk/noodzakelijk is.

Zie voor enkele cijfers over het aanbod, het gebruik en de kosten van de thuiszorg:

Zorg (Nationaal Kompas Volksgezondheid).

Indicatoren voor thuiszorg

In onderstaande tabel staan de indicatoren die gebruikelijk zijn voor het presenteren van zorg. Meest gebruikelijk is om de indicatoren aanbod, gebruik en toegankelijkheid te presenteren. Welke gegevens je presenteert is, behalve van het doel, ook afhankelijk van de beschikbaarheid van de gegevens.

Het aanbod aan thuiszorg in een bepaalde regio wordt bepaald door het aantal thuiszorginstellingen in een regio, hun omvang en de verleende diensten. Gebruikgegevens hebben betrekking op aard en omvang van verleende diensten. Op het gebied van de thuiszorg gaat het daarbij met name om het aantal verleende zorguren en het type verleende hulp (zoals huishoudelijke verzorging, persoonlijke verzorging, activerende begeleiding). Wat betreft toegankelijkheid van thuiszorg wordt gekeken naar wachttijden.

Indicator

Omschrijving

Aanbod

  • aantal en omvang van zorginstellingen in de regio/gemeente.
  • typen verleende diensten door de betreffende zorginstellingen.

Gebruik

  • percentage personen dat minimaal éénmaal per jaar contact heeft met de thuiszorg.
  • aantal cliënten per verleende dienst.
  • aantal verleende zorguren per verleende dienst.

Toegankelijkheid

  • wachten op zorg: aantal wachtenden op thuiszorg op een bepaalde peildatum.

Naar boven


Aanbod: gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn beschikbaar voor het aanbod aan thuiszorg?

De Nationale Atlas Volksgezondheid ('Zorgatlas') geeft een overzicht van het aantal thuiszorginstellingen in een bepaalde regio. Gegevens over omvang (personeel, leden) en aanbod (type zorg) zijn te verkrijgen bij de desbetreffende thuiszorginstellingen (zie betreffende websites).

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de bronnen die je kunt hanteren voor gegevens over het aanbod van de thuiszorg.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • Zorgatlas

Gemeenten

  • Zorgatlas

Vergelijking van gemeenten met de GGD-regio

  • Zorgatlas

Vergelijking van GGD-regio met Nederland

  • Zorgatlas

Figuur 1: Locaties thuiszorginstellingen (2007) in Nederland (Bron: www.zorgatlas.nl).

Locaties thuiszorginstellingen (2007)

GGD-regio

  • De locaties van de thuiszorginstellingen en het aantal thuiszorginstellingen in een bepaalde regio zijn te vinden in de Zorgatlas.
  • Gegevens over omvang en aanbod van de thuiszorginstelling zijn te verkrijgen bij de desbetreffende thuiszorginstelling.

Gemeenten

  • De locaties van de thuiszorginstellingen en het aantal thuiszorginstellingen in een bepaalde regio zijn te vinden in de Zorgatlas.
  • Gegevens over omvang en aanbod van de thuiszorginstelling zijn te verkrijgen bij de desbetreffende thuiszorginstelling.

Nederland

  • De locaties van de thuiszorginstellingen en het aantal thuiszorginstellingen in een bepaalde regio zijn te vinden in de Zorgatlas.
  • Gegevens over omvang en aanbod van de thuiszorginstelling zijn te verkrijgen bij de desbetreffende thuiszorginstelling.

Ter illustratie

In 2007 waren er 248 thuiszorginstellingen en 255 verpleeg- en verzorgingshuizen met thuiszorg. De meeste thuiszorginstellingen zijn geconcentreerd in de grote steden. Dit wil niet zeggen dat in de overige gebieden geen thuiszorg wordt aangeboden. Het verzorgingsgebied van een instelling kan ook meerdere gemeenten omvatten.

Zie figuur 1.

Naar boven


Gebruik: gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn beschikbaar voor het gebruik van thuiszorg?

Informatie over het gebruik van thuiszorg kan zowel gehaald worden uit zorgregistraties als uit gezondheidsenquêtes. Medische registraties leveren objectieve informatie in tegenstelling tot subjectieve zelfgerapporteerde gegevens uit enquêtes. Deze bieden echter wel de mogelijkheid om gegevens te relateren aan achtergrondkenmerken zoals etniciteit en opleidingsniveau. Achtergrondkenmerken ontbreken vaak in registraties. Tevens ontbreken in landelijke registraties vaak goede lokale gegevens.

Vragenlijsten geven informatie over zelfgerapporteerd contact met thuiszorg

In vragenlijsten wordt meestal gevraagd of mensen in de afgelopen 12 maanden contact hebben gehad met de thuiszorg. Deze vraag is de standaardvraagstelling over thuiszorg in de GGD-gezondheidsenquêtes (Icoon: urlLokale en Nationale Monitors Gezondheid).

Registraties geven informatie over verleende hulp

Registratiegegevens over het gebruik van de thuiszorg komen uit de registratie van het Centraal Adminstratiekantoor Bijzondere Zorgkosten (CAK-BZ). De belangrijkste variabelen in het CAK-BZ zijn leeftijd, geslacht, aantal uren zorg en verleende hulp (zie ook Icoon: urlwww.cak-bz.nl). Gegevens kunnen naar gemeente worden ganalyseerd. Regionale thuiszorgorganisaties leveren input voor deze registratie.

Onderstaande tabel geeft weer welke bronnen je kunt hanteren voor de indicatoren voor gebruik van thuiszorg.

Presentatieniveau gegevens

Bron

% contact in afgelopen jaar

GGD-regio

  • GGD-gezondheidsenquête

Gemeenten

  • GGD-gezondheidsenquête

Vergelijking van gemeenten met GGD-regio

  • GGD-gezondheidsenquête

Vergelijking van GGD-regio met Nederland

  • In de toekomst via de Lokale en Nationale Monitors Gezondheid

Aantal cliënten en uren verleende zorg per zorgtype

GGD-regio

  • CAK-BZ
  • regionale thuiszorgorganisaties

Gemeenten

  • CAK-BZ
  • regionale thuiszorgorganisaties

Vergelijking van gemeenten met GGD-regio

  • CAK-BZ
  • regionale thuiszorgorganisaties

Vergelijking van GGD-regio met Nederland

  • In de toekomst via de Lokale en Nationale Monitors Gezondheid

GGD-regio

  • Er is één bron beschikbaar voor zelfgerapporteerde gegevens over contacten met de thuiszorg: de GGD-gezondheidsenquête.
  • Registratiegegevens over het aantal clienten en het aantal zorguren per type verleende zorg zijn beschikbaar via de landelijke registratie van het CAK-BZ (gemeentelijke gegevens opgeteld).

Ter illustratie

Van de volwassenen in Midden-Holland heeft 5% in de afgelopen jaar één of meer contacten met de thuiszorg gehad. Laagopgeleiden maken meer gebruik van de thuiszorg (23%) dan hoogopgeleiden (12%).

Zie: Groeien in gezondheid

Gemeenten

  • Er is één bron beschikbaar voor zelfgerapporteerde gegevens over contacten met de thuiszorg: de GGD-gezondheidsenquête.
  • Registratiegegevens over het aantal cliënten en het aantal uren verleende zorg per zorgtype zijn voor elke gemeente verkrijgbaar via de landelijke registratie van het CAZ-BK.

Ter illustratie

De meeste thuiszorg in de regio Midden-Holland (absoluut en per persoon) werd verleend in Gouda (bijna 400.000 uur zorg, dat is 5,6 uur per persoon), en de minste thuiszorg in Zevenhuizen-Moerkapelle (bijna 27.000 uur zorg, dat is 2,6 uur per persoon).

Zie: Groeien in gezondheid

Nederland

  • Zelfgerapporteerde gegevens zijn op dit moment niet beschikbaar. In de nabije toekomst zijn ze beschikbaar via de Lokale en Nationale Monitors Gezondheid.
  • Landelijke registratiegegevens zijn beschikbaar via het CAK-BZ.

Ter illustratie

Volgens gegevens van het CAK-BZ werden in 2003 in de regio Midden-Holland ruim één miljoen uren aan thuiszorg besteed. Per persoon was dit gemiddeld 4,4 uur. Dat is iets minder dan gemiddeld in Nederland.

Zie: Groeien in gezondheid

Naar boven


Toegankelijkheid: gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn beschikbaar voor de toegankelijkheid van thuiszorg?

Voor de toegankelijkheid van de thuiszorg wordt meestal gekeken naar het aantal wachtenden ten aanzien van 'verpleging en verzorging zonder verblijf' op een bepaalde peildatum.

Gegevens met betrekking tot de wachttijden staan in de Nationale Atlas Volksgezondheid ('Zorgatlas'). De gegevens zijn beschikbaar op AWBZ-regio niveau (zorgkantoorregio's) en worden weergegeven als het aantal wachtenden per 1.000 inwoners van 75 jaar en ouder.

Onderstaande tabel geeft weer welke bronnen je kunt hanteren voor de indicatoren voor de toegankelijkheid van de thuiszorg.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • Zorgatlas (AWBZ-regio)

Gemeenten

  • niet mogelijk

Gemeenten vergeleken met GGD-regio

  • niet mogelijk

GGD-regio vergeleken met Nederland

  • Zorgatlas (vergelijken AWBZ-regio's)

Figuur 2: Wachtenden op verpleging en verzorging, peildatum 1 januari 2005 (Bron: www.zorgatlas.nl).

Wachtenden op verpleging en verzorging (1-1-2005)

GGD-regio

  • Registratiegegevens over het aantal wachtenden op thuiszorg zijn beschikbaar op AWBZ-niveau via de Zorgatlas (zowel absoluut, als procentueel; afkomstig van het CVZ, College voor zorgverzekeringen). Een uitsplitsing kan worden gemaakt naar wachten op somatische zorg en wachten op psychogeriatrische zorg.

Ter illustratie

Het grootste aantal wachtenden per 1.000 inwoners van 75 jaar en ouder komt uit de regio Kennemerland (4,5%). Op de tweede plaats staat de regio Zwolle met 3,5%. In de regio's Amstelland en de Meerlanden en Zuid-Holland Noord is het aantal wachtenden het kleinst (respectievelijk 2% en 3%).

Zie figuur 2.

Gemeenten

  • Er zijn geen bronnen beschikbaar met registratiegegevens over het aantal wachtenden op thuiszorg op gemeenteniveau.

Nederland

  • Gegevens over het aantal wachtenden op thuiszorg staan in de Zorgatlas.

Ter illustratie

Op 1 januari 2005 stonden in totaal zo'n 16.100 personen op de wachtlijst voor verpleging en verzorging zonder verblijf. Gemiddeld wachten 16 personen per 1.000 inwoners van 75 jaar en ouder op verpleging en verzorging. Van het totale aantal wachtenden op zorg zonder verblijf heeft 88% (circa 14.200 wachtenden) een somatische ziekte of aandoening en 12% (circa 1.900 wachtenden) een psychogeriatrische ziekte of aandoening.

Zie figuur 2.

Naar boven

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

AWBZ
Algemene wet bijzondere ziektekosten
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.