Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Methodologie
Functioneren en kwaliteit van leven

Instrumenten voor de kwaliteit van leven


Generieke, ziektespecifieke en domeinspecifieke vragenlijsten

Het meten van kwaliteit van leven gebeurt door middel van vragenlijsten, die de persoon zelf invult. Er zijn drie hoofdgroepen van meetinstrumenten: generiek, ziektespecifiek en domein-specifiek. Generieke instrumenten meten de kwaliteit van leven in termen die voor iedereen, dus ongeacht de aan- of afwezigheid van specifieke ziekten relevant zijn. Ziektespecifieke instrumenten meten de gevolgen van een specifieke ziekte, zoals pijn en stijfheid bij artrose. Domeinspecifieke instrumenten omvatten één bepaald domein van kwaliteit van leven, bijvoorbeeld lichamelijke beperkingen.

De Medical Outcomes Study 36-Item Short Form Health Survey (SF-36)

De Medical Outcomes Study 36-Item Short Form Health Survey (SF-36) is een generieke vragenlijst ontwikkeld in de Verenigde Staten voor een verscheidenheid aan chronische ziekten (Ware & Sherbourne, 1992). Het is een multidimensioneel instrument, bestaande uit 8 dimensies: fysiek functioneren (10 items), rolbeperkingen door fysieke gezondheidsproblemen (4 items), lichamelijke pijn (2 items), ervaren gezondheid (5 items), vitaliteit (4 items), sociaal functioneren (2 items), rolbeperkingen door emotionele problemen (3 items), geestelijke gezondheid (5 items). Daarnaast wordt met één item gevraagd naar veranderingen in gezondheid. Per dimensie worden de scores op de items gesommeerd en getransformeerd naar een schaal van 0 tot 100. Een hogere score betekent een betere gezondheidstoestand.

Deze 8 dimensies kunnen bovendien samengevat worden in een lichamelijke en een psychische hoofddimensie (Ware et al., 1995a, Ware et al., 1995b). Beide hoofddimensies zijn samengesteld uit alle acht dimensies, waarbij er natuurlijk wel grote verschillen bestaan in de mate waarin de verschillende dimensies meetellen. De hoofddimensies zijn zo geconstrueerd dat ze een gemiddelde van 50 en een standaarddeviatie van 10 hebben.

De SF-36 is ook bekend onder de naam RAND-36. De Engelstalige items van de RAND-36 zijn hetzelfde als die van de SF-36, maar de wijze van scoren verschilt iets. In Nederland is de RAND-36 vertaald en gevalideerd door Van der Zee & Sanderman (Van der Zee & Sanderman, 1993) en Aaronson et al. (Aaronson et al., 1998). Deze vertalingen zijn bijna identiek en worden ook als zodanig behandeld.

De Medical Outcomes Study 12-Item Short Form Health Survey (SF-12)

De SF-12 is een generieke vragenlijst en bestaat uit een selectie van 12 vragen uit de SF-36 (Ware et al., 1995a). Zes vragen verwijzen naar de functionele status, waaronder lichamelijk en sociaal functioneren en lichamelijke en emotionele rolbeperkingen. Vier vragen verwijzen naar het welbevinden, waaronder mentale gezondheid (2 vragen), vitaliteit en pijn. Eén vraag betreft de algemene evaluatie van de eigen gezondheid. Op basis van de SF-12 kunnen dezelfde samenvattende maten voor de lichamelijke en psychische kwaliteit van leven worden afgeleid als uit de SF-36. Deze zijn zo geconstrueerd dat ze een gemiddelde van 50 en een standaarddeviatie van 10 hebben. Overigens gelden deze normscores voor de Amerikaanse algemene populatie in 1998 (Ware et al., 1998).

De EuroQol (EQ-6D)

De EQ-6D is een heel korte, efficiënte, generieke vragenlijst: slechts 6 vragen met 3 mogelijke antwoordcategorieën. Elke vraag omvat één dimensie van kwaliteit van leven. De EQ-6D geeft een beschrijving van de kwaliteit van leven op de volgende dimensies: mobiliteit, zelfzorg, dagelijkse activiteiten (zoals werk, studie, huishoudelijke activteiten en recreatieve activiteiten), pijn of andere klachten, angst/depressie en cognitie (zoals geheugen, concentratie, IQ). De EQ-6D is een uitbreiding van het veel vaker gebruikte instrument de EQ-5D (EuroQol, 1990, www.euroqol.org). De EQ-5D mist de dimensie 'cognitie'.

De beschrijving van de kwaliteit van leven kan met behulp van een formule omgezet worden in een waardering van de kwaliteit van leven. Deze waarderingen zijn gebaseerd op oordelen van de algemene bevolking van alle mogelijke combinaties van kwaliteit van leven op de verschillende dimensies (www.euroqol.org/valuation).

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

  • Aaronson NK, Muller M, Cohen PDA, Essink-Bot ML, Fekkes M, Sanderman R, et al.Translation, validation, and norming of the Dutch language version of the SF-36 health survey in community and chronic disease populations. J Clin Epidemiol, 1998; 51: 1055-68.
  • EuroQol.EuroQol - a new facility for measurement of health-related quality of life. Health Policy 1990; 16: 199-208.
  • Ware JE, Kosinkski M, Keller SD.SF-12 How to score the SF-12 physical and mental health summary scales. Lincoln, RI: QualityMetric Incorporated, 1998.
  • Ware JE, Kosinski M, Bayliss MS, McHorney CA, Rogers WH, Raczek A.Comparison of methods for the scoring and statistical analysis of SF-36 health profile and summary measures: summary of results from the Medical Outcomes Study. Med Care 1995a; 33(4 Suppl): AS264-79.
  • Ware JE, Kosinski M, Keller SD.SF-12: How to score the SF-12 Physical and Mental Health Summary Scales. Boston: The Health Institute, New England Medical Center, 1995b.
  • Ware JE, Sherbourne CD.The MOS 36-item short-form health survey (SF-36). I. Conceptual framework and item selection. Med Care 1992; 30: 473-83.
  • Zee KI van der, Sanderman R.Het meten van de gezondheidstoestand met de RAND-36: een handleiding. Groningen: Noordelijk Centrum voor Gezondheidsvraagstukken, 1993.
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.