Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Toolkit regionale VTV
Gezondheidstoestand
Functioneren en kwaliteit van leven

Psychische gezondheid

Beschrijving en definities Gegevens en bronnen

Beschrijving en definities

Waarom psychische gezondheid in een regionale VTV?

Psychische gezondheid is een maat voor de kwaliteit van leven van mensen. Bij een optimale psychische gezondheid is er sprake van succesvol functioneren en dit resulteert in productieve activiteiten, bevredigende relaties met anderen en het vermogen tot aanpassen en omgaan met tegenslagen (Surgeon General, 1999). De mate waarin psychische klachten vóórkomen in de bevolking geeft een indicatie van de psychische gezondheid van de bevolking.

De gezondheidsmaat psychische gezondheid wordt niet alleen gebruikt voor het weergeven van de psychische gezondheid in de bevolking maar ook voor het berekenen van de levensverwachting in goede geestelijke gezondheid, zie: Icoon: Interne link naar documentGezonde levensverwachting.

Psychische klachten verhogen risico op sterfte, pijn en beperkingen

Volgens de WHO hebben psychisch gezonde personen een subjectieve beleving van welzijn, autonomie en competentie. Ze voelen zich in staat de eigen intellectuele en emotionele mogelijkheden te verwezenlijken. Psychische klachten omvatten gevoelens van psychische verstoring, zoals gevoelens van angst, depressie, slaapverstoring en stress. Dit kan leiden tot zichtbaar leed, een (gedeeltelijk) onvermogen tot functioneren en een verhoogd risico op sterfte, pijn en beperkingen. In de praktijk wordt psychische gezondheid vaak gezien als de mate waarin psychische klachten afwezig zijn.

Vóórkomen van psychische klachten meten met vragenlijsten

Het vóórkomen van psychische klachten kan met verschillende vragenlijsten worden gemeten. Drie veelgebruikte vragenlijsten zijn: RAND Mental Health Inventory (MHI-5), de Affect Balance Scale (ABS) en de General Health Questionnaire (GHQ). Schattingen van de omvang van psychische ongezondheid in de bevolking verschillen sterk per gebruikte vragenlijst. Voor meer informatie zie: Icoon: Interne link naar documentDrie vragenlijsten voor het meten van psychische ongezondheid (Nationaal Kompas Volksgezondheid).

Voor een beschrijving van psychische stoornissen (zoals dementie, schizofrenie, depressie, angststoornissen, stoornissen in het middelengebruik en verstandelijke handicap), zie: kompasPsychische stoornissen (Nationaal Kompas Volksgezondheid).

Indicatoren voor psychische gezondheid

In onderstaande tabel staan de indicatoren die gebruikelijk zijn voor het presenteren van psychische gezondheid. Vaak wordt dit uitgesplitst naar volwassenen (19-64 jaar) en ouderen (65+) en eventueel jongeren en kinderen (< 19 jaar).

Tabel 1: Indicatoren die gebruikelijk zijn voor het presenteren van psychische gezondheid.

Indicator

Omschrijving

Psychische klachten

  • percentage volwassenen met psychische klachten (gemeten met MHI-5).
  • percentage ouderen met psychische klachten (gemeten met MHI-5).
  • percentage jongeren met psychische klachten (gemeten met MHI-5).

Psychische gezondheid

  • gemiddelde MHI-5-somscore van de volwassenen (score tussen 0 en 100).
  • gemiddelde MHI-5-somscore van de ouderen (score tussen 0 en 100).
  • gemiddelde MHI-5-somscore van de jongeren (score tussen 0 en 100).

Slechte psychische gezondheid

  • percentage volwassenen met een slechte psychische gezondheid (score MHI-5< 60).
  • percentage ouderen met een slechte psychische gezondheid (score MHI-5< 60).
  • percentage jongeren met een slechte psychische gezondheid (score MHI-5< 60).

Naar boven


Gegevens en bronnen

Welke gegevens zijn beschikbaar voor het berekenen van de psychische gezondheid?

Psychische gezondheid kan met verschillende vragenlijsten worden gemeten, zoals de veelgebruikte MHI-5, de ABS en de GHQ. Schattingen van de omvang van psychische ongezondheid in de bevolking verschillen sterk per gebruikte vragenlijst.

CBS gebruikt MHI-5 om psychische gezondheid te meten

Het CBS maakt sinds 2001 gebruik van de MHI-5, daarvóór van de Affect Balance Scale (ABS). Het percentage mensen dat psychisch ongezond is volgens de ABS en de MHI, is niet zo maar met elkaar te vergelijken. De voorkeur voor het meten van de psychische gezondheid gaat nu uit naar de MHI-5. Ook voor de Icoon: urlNationale en Lokale Monitors Gezondheid is de MHI-5 de standaard. Het CBS presenteert de gemiddelde somscore van de bevolking op de MHI-5 op CBS-StatLine. De gegevens uit de POLS-vragenlijst van het CBS staan in de Nationale Atlas Volksgezondheid ('Zorgatlas') en wel het percentage mensen met een slechte psychische gezondheid (een score van minder dan 60 op de MHI-5). Deze gegevens hoeven dus niet zelf te worden berekend.

MHI-5 meet algemene psychische gezondheidstoestand in de bevolking

De MHI-5 is opgezet om de algemene psychische gezondheidstoestand in een bevolking te meten. Er worden zowel positieve als negatieve vragen gesteld, die kunnen worden beantwoord met: voortdurend, meestal, vaak, soms, zelden en nooit. De antwoorden worden gecombineerd tot een somsore tussen 0 en 100. Hoe hoger de score des te beter de psychische gezondheid. Naast een gemiddelde somscore wordt vaak het percentage mensen vermeld dat scoort onder een afkappunt; meestal is dat 60. Mensen die scoren van 0 tot 60 worden in dat geval 'psychisch ongezond' genoemd, mensen met een score van 60 en hoger worden 'psychisch gezond' genoemd.

Onderstaande tabel geeft aan welke bronnen je kunt hanteren voor de psychische gezondheid.

Tabel 2: Bronnen die je kunt hanteren voor de psychische gezondheid.

Presentatieniveau gegevens

Bron

GGD-regio

  • Zorgatlas
  • GGD-gezondheidsenquête

Gemeenten

  • GGD-gezondheidsenquête

Vergelijking van de gemeenten met de GGD-regio

  • GGD-gezondheidsenquête

Vergelijking van de GGD-regio met Nederland

  • Zorgatlas

GGD-regio

  • Er kunnen twee bronnen beschikbaar zijn voor de psychische gezondheid: de Zorgatlas en de GGD-gezondheidsenquête.
  • Welke je gebruikt, is afhankelijk van welke vergelijking je wilt maken (zie tabel).
  • Via de Atlas is een GGD-regio nu al te vergelijken met andere GGD-regio's en met Nederland. In de nabije toekomst is deze vergelijking ook te maken via de Lokale en Nationale Monitors Gezondheid.

Ter illustratie

Het percentage mensen dat psychisch ongezond is (MHI-5-somscore< 60) is in Den Haag het hoogst: 13,0%. Ook Amsterdam (12,8%) en Zuid-Limburg (11,6%) hebben relatief veel inwoners met psychische klachten. De laagste percentages psychisch ongezonde inwoners hebben de regio's IJsselland (6,6%), Hollands Midden (7,2%), Drenthe (7,5%) en Friesland (8,0%).

Zie figuur 1.

Gemeenten

  • Gegevens over de psychische gezondheid moeten uit de GGD-gezondheidsenquête komen.

Ter illustratie

Het percentage psychisch ongezonde inwoners in Midden-Holland varieert van 11% in Bergambacht tot 18% in Gouda en Zevenhuizen-Moerkapelle (gemeten met de MHI-5).

Zie: Groeien in gezondheid (Midden-Holland 2006) (Pdf; 9.95 Mb)

Nederland

  • Voor de psychische gezondheid van de Nederlandse bevolking zijn gegevens uit de POLS-vragenlijst van het CBS opgenomen in de Atlas.
  • In de Atlas staat het percentage mensen met een slechte psychische gezondheid (MHI-5-score< 60).
  • Via CBS-StatLine is de gemiddelde somscore van de Nederlandse bevolking op de MHI-5 te vinden.

Ter illustratie

In Nederland is 9,6% van de bevolking van 12 jaar en ouder psychisch ongezond (gemeten met de MHI-5 in de periode 2005-2008).

Zie figuur 1.

Figuur 1: Percentage personen met psychische klachten per GGD-regio in de periode 2005-2008 (Bron: CBS-StatLine; Icoon: ZorgatlasZorgatlas).

Personen met psychische klachen per GGD-regio (2005-2008)

Deze kaart kan vervangen zijn door een kaart over een recentere periode. Kijk daarom in de Zorgatlas voor de meest recente kaarten (Icoon: ZorgatlasZorgatlas, functioneren en kwaliteit van leven).

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

  • Surgeon General.Mental health: A Report of the Surgeon General. http: //www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/home.html (geraadpleegd oktober 2002). Surgeon General, 1999.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

ABS
Affect balance scale
Meet de algemene psychische gezondheidstoestand in een bevolking. Dit wordt bepaald door de balans tussen de mate van positieve en negatieve gevoelens.
GHQ
General health questionnaire
Meetinstrument voor de opsporing van potentiële psychische stoornissen bij mensen in de eerste lijn.
MHI
RAND Mental health inventory
Meet de algemene psychische gezondheidstoestand in een bevolking. Dit wordt bepaald door de balans tussen de mate van positieve en negatieve gevoelens.
POLS
Permanent Onderzoek Leefsituatie (CBS)
Toolkit regionale VTV, versie 4.10, 16 februari 2015
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.